To, że "mróz" i "marznąć" są spokrewnione, nie jest chyba zaskoczeniem. Ale po tej samej rodziny słów należą "mierzić", "obmierzły" itp. Już w epoce prasłowiańskiej kojarzono mróz ze wstrętem, czego skutkiem były zmiany znaczenia wyrazów, które się do nich odnosiły. Skąd pochodządzą te słowa?

Z Wrocławia (Breslau) pochodziło kilku noblistów, między innymi Fritz Haber, genialny chemik, który dzięki swoim odkryciom dosłownie wykarmił ludzkość. Był jednak także niemieckim nacjonalistą i zwolennikiem militaryzmu, a pochodził z rodziny żydowskiej. Jakie były tego konsekwencje?

O najpiękniejszych karoseriach luksusowych marek aut i o projektantach, którzy nadali im niepowtarzalny krój i ponadczasową elegancję opowiada znawca historii automobilizmu, Piotr R Frankowski.

Jakie jest pochodzenie imienia mitycznego władcy Lecha? Dlaczego sąsiedzi ze wschodu nazywali Polaków Lachami? Skąd się wzięły określenia Polaków w języku węgierskim (lengyel) i litewskim (lenkas)? Jak powstała "turbosłowiańska" legenda o Wielkiej Lechii?

Promieniowce długo uważano za grzyby, na co wskazywał ich wygląd i cykl życiowy. Są to jednak bakterie, które wytworzyły wyskoki poziom złożoności. Rodzaj Streptomyces (800 opisanych gatunków) to największy znany nauce producent antybiotyków takich jak streptomycyna, neomycyna czy tetracyklina.

W 1952 r. piątek przypadał - tak jak dziś - 5 grudnia. Tego dnia zaczął się wielki smog londyński, który w sobotę przybrał rozmiary apokaliptyczne i w kilka dni zabił ponad 12 tys. londyńczyków. Jaki splot warunków powoduje katastrofy tego typu? Jakie nauki powinniśmy z nich wyciągać?

Początki hybrydowej wojny kognitywnej sięgają czasów ZSRR. Służby specjalne bloku komunistycznego wyspecjalizowały się w osłabianiu morale społeczeństw Zachodu przez szerzenie dezinformacji i budzących strach teorii spiskowych. Rzecz jasna Rosja robi to nadal.

Istnieją bakterie zdolne do współpracy, porozumiewania się i polowania w wielkich stadach. Potrafią też budować wielokomórkowe, skomplikowane struktury, aby zapewnić jak największe szanse swoim przetrwalnikom. Początkowo uważano je za organizmy złożone, grzyby lub śluzowce.

Recenzja wydanej po polsku książki biograficznej Benjamína Labatuta, której głównym bohaterem jest John von Neumann, jeden z "ojców bomby wodorowej", ale także autor klasycznej architektury wewnętrznej komputera. Jak wielu geniuszy, był to szalony ekscentryk o zawiłym życiu prywatnym.

Semaglutyd (Ozempic) zrobił wielką karierę jako lek stosowany w walce z otyłością i cukrzycą typu II. Ostatnio jednak pojawiły się leki nowej generacji o podobnym działaniu, skuteczniej regulujące metabolizm glukozy. W ich opracowaniu odegrały rolę badania nad jadem jaszczurki, helodermy.

Nietypowa biografia wyjątkowego człowieka, matematyka, który został fizykiem noblistą (nagrodzonym głównie za trzystronicowy artykuł sprzed 55 lat). Opowiada o jego osiągnięciach, ale także o życiu prywatnym i o kontrowersyjnych pomysłach (każdy geniusz jest trochę ekscentrykiem, zwłaszcza w UK).

Zastosowania AI w medycynie są różnorodne: oprócz diagnostyki obejmują odciążanie lekarza i oszczędzanie jego czasu przy prowadzeniu dokumentacji, profilaktykę i prognozowanie (przewidywanie ryzyka wystąpienia choroby) itp. AI jest też źródłem potencjalnych zagrożeń (skłonność do "halucynacji").

Być może słyszeliście o kuru, prionowej chorobie mózgu, która szerzyła się wśród plemion nowogwinejskich uprawiających rytualny kan*b*lizm. W krajach Zachodu podobny mechanizm, wskutek kan*b*lizmu wymuszanego u bydła domowego, dał początek "chorobie wściekłych krów". Jak zapobiegać takim epidemiom?

Żeby nawigować, trzeba wyznaczać dokładnie nie tylko szerokość geograficzną, ale i długość, co ze względu na ruch obrotowy Ziemi i brak stałych punktów odniesienia okazało się trudne i wymagało m.in. precyzyjnych pomiarów czasu (z dokładnością nie mniejszą niż sekunda na dobę). Jak sobie poradzono?

Zanim ludy słowiańskie uległy chrystianizacji, wierzyły, że o tej porze roku, czyli na "dziady jesienne", otwierają się wrota zaświatów i łatwo spotkać duchy, także nieprzyjazne i groźne, jak biesy i czarty. Jak stare są nazwy demonicznych istot ze słowiańskiej mitologii i co pierwotnie znaczyły?

Hel to najmniej aktywny pierwiastek, a jednak pierwsza złożona molekuła, jaka powstała po Wielkim Wybuchu, była jego związkiem. Najpospolitszy po wodorze pierwiastek we Wszechświecie, ale rzadki i dość trudno dostępny na Ziemi. Obojętny chemicznie, ale bezcenny w zastosowaniach.

Słowa oznaczające "wesz" są zdumiewająco stabilne w większości rodzin językowych świata, figurują więc na wszystkich listach słownictwa podstawowego. Mają często ciekawą historię i dostarczają językoznawcom cennych informacji. Najstarsze zachowane zdanie zapisane pismem alfabetycznym dotyczy wszy.

Mało kto wie, że już ponad 120 lat temu w Szczecinie budowano samochody elektryczne o znakomitych jak na tamte czasy parametrach. Firma braci Stoewer produkowała pojazdy różnego typu, od samochodów osobowych po wozy strażackie, omnibusy i ciągniki.

Jeśli się pasożytuje na żywicielu, który lubi sporty ekstremalne, trzeba robić to, co on. Dlatego wszy są jedynymi owadami, które żyją w oceanach i potrafią nurkować na głębokość ponad 2 km. Być może, gdyby nie wszy, małpy nie spędzałyby tyle czasu na iskaniu i nie rozwinęłyby uzdolnień manualnych.

Dzisiejszą nagrodę Nobla z chemii przyznano za opracowanie MOF-ów (szkieletów metaloorganicznych), czyli elastycznych "klatek" z łańcuchów organicznych, których wielkość można dopasować do konkretnych potrzeb. Początkowo traktowane jako ciekawostka, są dziś wielką, szeroko stosowaną klasą związków.