Trzeci z wpisów poświęconych "żywym skamieniałościom" języka polskiego, w tym przypadku przedrostkom, których pochodzenia i znaczenia już nie rozumiemy. Słowiański prefiks pa- występuje na przykład w słowach: pamięć, pasieka, parobek, pasierb, pagórek i w licznych nazwach wsi, miast lub regionów.

Egzonim to nazwa geograficzna odnosząca się do obiektu położonego poza obszarem języka, w którym ten egzonim funkcjonuje. Interaktywna mapa pozwala przeglądać i analizować nazwy geograficzne państw w różnych językach.

FACEBOOK https://www.facebook.com/CiekawostkiJezykoznawcze/ INSTAGRAM https://www.instagram.com/ciekawostki.jezykoznawcze/ scenariusz, prowadzenie, montaż Kamil Pawlicki kierownictwo produkcji Klara Pawlicka opracowanie graficzne Jacek Owczarz źródła: Wiesław Boryś, Słownik etymologiczny

Druga część serii poświęconej zapomnianym przedrostkom słowiańskim, wciąż rozpoznawalnym w niektórych polskich słowach i nazwach geograficznym. Dzisiejsi użytkownicy języka są zwykle nieświadomi ich istnienia i nie rozumieją ich funkcji. Dziś przedrostek "wą-" (jak w słowach wątek, wąwóz i wądół).

Co mają z sobą wspólnego wyrazy takie jak sąd, sąsiad, sumienie i sąsiek? Skąd się wzięły nazwy miejscowe Sępólno, Sąspów i Santok? Kim był staropolski sąpierz?

Pomiędzy językami irańskimi a słowiańskimi jest sporo podobieństw, spotyka się też tzw. izoglosy, czyli podobieństwa dzielone wyłącznie przez te dwie grupy języków IE. Niektóre z tych podobieństw wynikają z sąsiedztwa dwóch grup językowych bałto-słowiańskiej i indo-irańskiej w III tysiącleciu p.n.e.

Naukowe badanie pochodzenia słów to praca detektywistyczna i interdyscyplinarna. Dane językowe muszą być uzupełniane informacją o historii i kulturze, a często także wynikami badań nauk przyrodniczych. Prawdziwy rodowód słów zwykle okazuje się zaskakujący: nic nie jest takie, jak się zdaje.

O pewnej rodzinie słów. Polskie "niski" pochodzi od praindoeuropejskiego *ni- 'na dole'. Wśród pokrewnych słów jest na przykład *ni-sd-o- 'gniazdo', czyli "miejsce, gdzie siada ptak" (patrz angielskie "nest") . Nizem nazywano w dawnej polszczyźnie nizinę (a zwłaszcza stepy ukraińskiego Zaporoża).

Polski przymiotnik "wysoki" pochodzi od praindoeuropejskiego *ups-. Jego prasłowiański przodek dał początek dużej rodzinie słów, z których większość została dziś zapomniana. Ich miejsce zajęły innowacje, np. "wyszynę" zastąpiła "wyżyna". Skąd pochodzą nazwy takie jak Wyszogród (dawny Wyszegard)?

Pszczoła była pierwotnie pczołą. Forma z dodatkowym "sz" pojawiła się na Mazowszu i upowszechniła w innych regionach Polski w drugiej połowie XVI wieku, ale Mikołaj Rej z Nagłowic pisarz małopolskiego pochodzenia używał wyłącznie postaci z nagłosem "pcz".

Czy polskie słowo "już" i łacińskie "iūs" (prawo) są spokrewnione? Czy istniały wczesne kontakty językowe między ludami indoeuropejskimi i semickimi? Jakie jest pochodzenie imienia biblijnej Ewy? Czy ma coś wspólnego z kartagińskim pozdrowieniem zapożyczonym przez Rzymian?

Jakie były dzieje słowiańskich i polskich czasowników wyrażająych miłość, jak zmieniało się ich znaczenie i jaka jest ich etymologia. Lektura na walentynkowy wieczór.

Jaki związek ma polskie słowo "junak" z Inowrocławiem, Juventusem, Junoną, juniorem czy też z angielskim słowami "young" i "youth"? Wszystkie zawierają tez sam rdzeń praindoeuropejski (wyrażający koncept "siły życiowej. młodości, długowieczności"), często połączony z identycznymi przyrostkami.

Niektóre słowa praindoeuropejskie słabo się zachowały w pierwotnej postaci, ale dały początek dużym rodzinom słów pochodnych. Jednym z nich jest określenie wigoru/długowieczności. Co ma wspólnego grecki eon ze staroindyjską ajurwedą i łacińską aeternitas (wiecznością)? Pierwsza część krótkiej serii.

To, że "mróz" i "marznąć" są spokrewnione, nie jest chyba zaskoczeniem. Ale po tej samej rodziny słów należą "mierzić", "obmierzły" itp. Już w epoce prasłowiańskiej kojarzono mróz ze wstrętem, czego skutkiem były zmiany znaczenia wyrazów, które się do nich odnosiły. Skąd pochodządzą te słowa?

Wiele wskazuje na to, że cietrzew okradł głuszca. Z imienia. Są na to dowody dźwiękowe i słownikowe. Co więcej, cietrzew nie działał sam. Jarząbek i bażant też maczali w tym pazury.

Zanim ludy słowiańskie uległy chrystianizacji, wierzyły, że o tej porze roku, czyli na "dziady jesienne", otwierają się wrota zaświatów i łatwo spotkać duchy, także nieprzyjazne i groźne, jak biesy i czarty. Jak stare są nazwy demonicznych istot ze słowiańskiej mitologii i co pierwotnie znaczyły?

Słowa oznaczające "wesz" są zdumiewająco stabilne w większości rodzin językowych świata, figurują więc na wszystkich listach słownictwa podstawowego. Mają często ciekawą historię i dostarczają językoznawcom cennych informacji. Najstarsze zachowane zdanie zapisane pismem alfabetycznym dotyczy wszy.