Pomiędzy językami irańskimi a słowiańskimi jest sporo podobieństw, spotyka się też tzw. izoglosy, czyli podobieństwa dzielone wyłącznie przez te dwie grupy języków IE. Niektóre z tych podobieństw wynikają z sąsiedztwa dwóch grup językowych bałto-słowiańskiej i indo-irańskiej w III tysiącleciu p.n.e.

Naukowe badanie pochodzenia słów to praca detektywistyczna i interdyscyplinarna. Dane językowe muszą być uzupełniane informacją o historii i kulturze, a często także wynikami badań nauk przyrodniczych. Prawdziwy rodowód słów zwykle okazuje się zaskakujący: nic nie jest takie, jak się zdaje.

O pewnej rodzinie słów. Polskie "niski" pochodzi od praindoeuropejskiego *ni- 'na dole'. Wśród pokrewnych słów jest na przykład *ni-sd-o- 'gniazdo', czyli "miejsce, gdzie siada ptak" (patrz angielskie "nest") . Nizem nazywano w dawnej polszczyźnie nizinę (a zwłaszcza stepy ukraińskiego Zaporoża).

Polski przymiotnik "wysoki" pochodzi od praindoeuropejskiego *ups-. Jego prasłowiański przodek dał początek dużej rodzinie słów, z których większość została dziś zapomniana. Ich miejsce zajęły innowacje, np. "wyszynę" zastąpiła "wyżyna". Skąd pochodzą nazwy takie jak Wyszogród (dawny Wyszegard)?

Pszczoła była pierwotnie pczołą. Forma z dodatkowym "sz" pojawiła się na Mazowszu i upowszechniła w innych regionach Polski w drugiej połowie XVI wieku, ale Mikołaj Rej z Nagłowic pisarz małopolskiego pochodzenia używał wyłącznie postaci z nagłosem "pcz".

Czy polskie słowo "już" i łacińskie "iūs" (prawo) są spokrewnione? Czy istniały wczesne kontakty językowe między ludami indoeuropejskimi i semickimi? Jakie jest pochodzenie imienia biblijnej Ewy? Czy ma coś wspólnego z kartagińskim pozdrowieniem zapożyczonym przez Rzymian?

Jakie były dzieje słowiańskich i polskich czasowników wyrażająych miłość, jak zmieniało się ich znaczenie i jaka jest ich etymologia. Lektura na walentynkowy wieczór.

Jaki związek ma polskie słowo "junak" z Inowrocławiem, Juventusem, Junoną, juniorem czy też z angielskim słowami "young" i "youth"? Wszystkie zawierają tez sam rdzeń praindoeuropejski (wyrażający koncept "siły życiowej. młodości, długowieczności"), często połączony z identycznymi przyrostkami.

Niektóre słowa praindoeuropejskie słabo się zachowały w pierwotnej postaci, ale dały początek dużym rodzinom słów pochodnych. Jednym z nich jest określenie wigoru/długowieczności. Co ma wspólnego grecki eon ze staroindyjską ajurwedą i łacińską aeternitas (wiecznością)? Pierwsza część krótkiej serii.

To, że "mróz" i "marznąć" są spokrewnione, nie jest chyba zaskoczeniem. Ale po tej samej rodziny słów należą "mierzić", "obmierzły" itp. Już w epoce prasłowiańskiej kojarzono mróz ze wstrętem, czego skutkiem były zmiany znaczenia wyrazów, które się do nich odnosiły. Skąd pochodządzą te słowa?

Wiele wskazuje na to, że cietrzew okradł głuszca. Z imienia. Są na to dowody dźwiękowe i słownikowe. Co więcej, cietrzew nie działał sam. Jarząbek i bażant też maczali w tym pazury.

Zanim ludy słowiańskie uległy chrystianizacji, wierzyły, że o tej porze roku, czyli na "dziady jesienne", otwierają się wrota zaświatów i łatwo spotkać duchy, także nieprzyjazne i groźne, jak biesy i czarty. Jak stare są nazwy demonicznych istot ze słowiańskiej mitologii i co pierwotnie znaczyły?

Słowa oznaczające "wesz" są zdumiewająco stabilne w większości rodzin językowych świata, figurują więc na wszystkich listach słownictwa podstawowego. Mają często ciekawą historię i dostarczają językoznawcom cennych informacji. Najstarsze zachowane zdanie zapisane pismem alfabetycznym dotyczy wszy.

W dalekiej przeszłości pojęcie pór roku różniło się od współczesnego podziału roku na 4 równe części. Wyrazistymi okresami były zima i wiosna. Ich nazwy zachowały się wiernie w językach indoeuropejskich. Pojęcie jesieni było bardziej mgliste i określano je różnie w różnych grupach języków.

O polskich nazwach ziemniaka (ogólnych, regionalnych, oficjalnych i ludowych). Kto i kiedy wprowadził w Polsce uprawę ziemniaków? Popularna wiedza na ten temat to mieszanka faktów historycznych i mitów. Czy "kartofel" jest germanizmem, którego należy unikać? Czy słowo "pyry" pochodzi od nazwy Peru?

Choć ziemniaki zaczęto uprawiać późno (w Polsce zaczęły być popularne dopiero około 1800 r.), ich nazwy są bardzo liczne i różnorodne: papa, potato, Kartoffel, Erdapfel, pomme de terre, ziemniak itd. W niektórych krajach (także w Polsce) są ponadto zróżnicowane regionalnie. Skąd się wzięły?

Dziadek był baciarem, ojciec bikiniarzem i nie rozumiesz czasem, co do ciebie mówią? Myślisz, że na Bałutach mówiło się bałakiem? Ten leksykon zwrotów z dawnych slangów i gwar miejskich powinien nieco ułatwić ci życie.