Dziadek był baciarem, ojciec bikiniarzem i nie rozumiesz czasem, co do ciebie mówią? Myślisz, że na Bałutach mówiło się bałakiem? Ten leksykon zwrotów z dawnych slangów i gwar miejskich powinien nieco ułatwić ci życie.

Dla epok, w których występuje deficyt źródłowy, a za taką epokę możemy w kontekście krajów słowiańskich wciąż uznawać czasy pierwszych pokoleń dynastii piastowskiej badanie imiennictwa dynastycznego dostarcza wniosków źródłowych i pozwala odkrywać wydarzenia, o których nie ma żadnych zapisków...

"Lato" to słowo dość tajemnicze, niejasnego pochodzenia, znane tylko z języków słowiańskich. A do tego wieloznaczne, bo w liczbie mnogiej odnosi się do całego roku, a nie tylko jednej z jego pór. Przyjrzyjmy się historii i dawnym znaczeniom "lata" i wyrazów, które od niego pochodzą,

Najstarsze nazwy obejmują pierwiastki, które były znane najdawniej, i znaczą dokładnie to, co znaczą. Węgiel jaki jest, każdy widzi, tak też i siarka. Korzenie tych słów sięgają języka praindoeuropejskiego, więc są wielokrotnie starsze niż samo pojęcie pierwiastka chemicznego...

Czy liczebnik "sto" zawdzięczamy Scytom? Co oznaczały staropolskie "Dwiemastoma", "trzemisty", "cztyrzemstom", "piąciąset"? Dlaczego mamy dziś "dwieście", ale "trzysta", "pięćset"; "trzystu", ale "pięciuset"? Czy poprawna jest forma "trzysetny", czy "trzechsetny"?

Skąd się wzięło słowo "wszechświat"? Jak powstał i co oznaczał przedrostek "wszech-"? Dlaczego należy pisać "wszechstronny", ale "rekord wszech czasów"? Która forma (i dlaczego) jest poprawna: "wszem wobec" czy "wszem i wobec"? Jak brzmiał mianownik liczby pojedynczej od "wszech, wszem, wszego"?

Nazwy stron ciała (prawa/lewa) mają skomplikowane pochodzenie i historię. Wywołują rozmaite skojarzenia, pozytywne i negatywne, bywają utożsamiane z kierunkami geograficznymi (różnie w różnych kulturach). Dlaczego np. słowo "prawy" w językach południowosłowiańskich znaczy 'skierowany na wprost'?

Poruszamy takie tematy, jak pochodzenie języków, język praindoeuropejski i jego wpływ na współczesne języki, zmiany w językach na przestrzeni wieków, gramatyka i przypadki, różnice między językami a dialektami oraz rola AI w badaniach językoznawczych.

O pochodzeniu nazw świąt Bożego Narodzenia w różnych językach europejskich: od łaciny i greki, przez języki celtyckie i germańskie do bałtyjskich i słowiańskich.

Pamiętacie Seattle Supersonics? A wiecie że ich przydomek był niczym innym niż akcją marketingową? Albo, że w Toronto pewnie nie grałyby Raptory gdyby nie to, że wyszedł Jurassic Park. No i czym do diabła są Mavericks? Tak czy owak, co klub to inna historia.

Co przydomek w NBA, to osobna historia, Lakersi są Jeziorowcami mimo, że Los Angeles jeziorami nie stoi, a Jazzmani noszą swą muzyczną nazwę mimo, że w Utah spotkamy więcej mormonów niż entuzjastów Jazzu. Jakie jeszcze sekrety skrywają się za przydomkami klubów NBA?

Pierwotnie nazwa robak musiała odnosić się do stworzenia, które wydaje chrzęszczące, trzeszczące odgłosy, a wskazuje na to jej etymologia. Robak bowiem, notowany w staropolszczyźnie i gwarach także jako chrobak, wyprowadzany jest od prasłowiańskiego czasownika *chrobati...

Jak za pomocą przekształcania rdzeni słowotwórczych i dodawania do nich przyrostków lub przedrostków tworzono słownictwo w języku praindoeuropejskim (6-7 tys. lat temu). Wiele z tych słów (po zmianach historycznych) nadal istnieje, także w języku polskim, zwłaszcza jako "słownictwo podstawowe".

Nazwa nie jest przejrzysta etymologicznie, nie wiemy, z jakiego języka się wywodzi, prawdopodobieństwo wskazuje na celtycki, ale pozostaje to w sferze przypuszczenia. Nic nie wskazuje na to, żeby Germanie używali tej nazwy na określenie samych siebie przed XV wiekiem...

O pochodzeniu, wymarciu i przypadkowym ożywieniu przez Szekspira słowa "weird" (wygrzebanego ze starych kronik), które następnie zrobiło karierę w języku potocznym, zmieniwszy znaczenie i funkcję gramatyczną.