@Precypitat: Brytanik był słabego zdrowia, cierpiał między innymi z powodu epilepsji, więc nie można wykluczać zgonu z przyczyn naturalnych. Choć jeśli został otruty, to szczerze mówiąc, bardziej bym podejrzewał Agryppinę Młodszą - matkę Nerona - niz go samego. To właśnie Agryppina na początku panowania swojego syna, zdecydowanie dominowała scenę polityczną, więc pewnie ona stałaby za takim manewrem.

@Precypitat: Neron raczej nie był silną osobowością i łatwo uzależniał się od swoich doradców - najpierw Agryppiny, później Seneki, wreszcie Tygellina. Więc podejrzewałbym inicjatywę mamuśki za cichym przyzwoleniem syna.

Z tą epilepsją u dynastii julijsko-klaudyjskiej to dość ciekawa sprawa. Oprócz Brytanika, mieli cierpieć na nią Juliusz Cezar oraz Kaligula.

@Pelinore: Post stary, ale mam nadzieję, że nie będziesz miał pretensji, jeśli go odgrzebię. Do nauki greki polecałbym "Ἕλληνές ἐσμεν πάντες - podręcznik do nauki języka starogreckiego" Mikuły i Popiołek. Gruba, trzytomowa kobyła, z której uczą się studenci filologii klasycznej na UW. Ewentualnie, jeśli preferowałbyś formę bardziej skondensowaną, to dobra opcją jest "Hellenike glotta. Podręcznik do nauki języka greckiego" Korusów. A najlepiej korzystac równolegle z obu tych książek.

JeśliPokaż całość

@IMPERIUMROMANUM: Antioch IV Epifanes również był w młodości rzymskim zakładnikiem.
@wizjoner1988: Imperium Seleucydów u szczytu potęgi rozciągało się od Azji Mniejszej (dzisiejsza Turcja) po Indie.

@wizjoner1988: Antioch I Soter z dynastii Seleucydów był nawet czczony przez greckie miasta w Azji Mniejszej jako bóg-zbawca, ze względu to, że obronił je przed najazdem Celtów, którzy u szczytu swojej ekspansji rozlali się od Półwyspu Iberyjskiego po Azję Mniejszą, po drodze łupiąc między innymi Rzym i Macedonię.

@Mr_Hand_of_Fate: Z tymi protestanvkimi procesami o czary to często powtarzany mit. W rzeczywistosci, nie było oczywistej korelacjo miedzy wyznaniem, a iloscia procesow o czary czy egzekucji. Owszem, w Szwajcarii protestanckie kantony intensywniej polowały na domniemane czarownice niz katolickie, ale już w Rzeszy Niemieckiej (a jakas polowa egzekucji miala miejsce wlasnie tam) bylo odwrotnie i to tereny katolickie prowadziły. Najwiekszy proces o czary w nowozytnej Europie mial miejsce w katolickiej diecezjiPokaż całość

@Mr_Hand_of_Fate:
Madz rację, ze przez wiekszosc średniowiecza kościól podchodził sceptycznie do czarów. Taki np. Canon episcopi z X wieku, uwaza magie za diabelsko inspirowaną, ale generalnie iluzoryczną. U schylku sredniowiecza zaczęlo się to jednak zmieniać. Wiązalo sie to z dwoma zjawiskami. Po pierwsze, traumatuczne wydarzenia póżnego sredniowiecza (czarna śmierć, klęski głodu jak ta z 1315-1317, dlugie i wyniszczajace konflikty zbrojne np. wojna stuletnia, schizma zachodnia) zrodzily przekonanie o potedze iPokaż całość

@AngryKingpin: @DIO_: Nie istniało takie bóstwo jak Moloch, to imię to efekt błędnego odczytania (pamiętajmy, że w języku hebrajskim, podobnie jak w innych językach semickich, zapisuje się tylko spółgłoski) terminu mlk. Dziś w świetle inskrypcji z Kartaginy (język fenicki, używany przez Kartagińczyków to bliski krewny hebrajskiego, są wzajemnie zrozumiałe), wiemy, że mlk należy odczytywać nie jako Moloch, tylko molk. Jest to imiesłów bierny od rdzenia hlch ("iść") iPokaż całość

@Domator_Penetrator: Tak, baal oznacza po prostu ,,pan” i był epitetem różnych bóstw . Gdy mówimy o Baalu, najczęściej mamy na myśli Baala-Hadada, wojowniczego boga burza czczonego w Ugaryt.

Jako ciekawostkę można dodać, że ojcem Baala-Hadada był El, najwyższy z bogów panteonu ugaryckiego. Wszystko wskazuje, że El był pierwotnie również głównym bóstwem Izraelitów. Sama nazwa Izrael oznacza ,,racja/słuszność Ela”. Jahwe stał się naczelnym bóstwem Izraelitów dopiero w IX wieku p.n.e. najpierwPokaż całość

@Domator_Penetrator: Biorąc pod uwagę jak szeroko Biblia stosuje ten termin - Księgi Królewskie określają nawet Jahwe z Samarii mianem Baala* - to w może być on dowolnym męskim bóstwem czczonym w regionie.
*Jahwe z Samarii - bóstwo dynastyczne Omrydów (882-841 p.n.e.), którego narracja deuteronomiczna, skrajnie antyizraelska i projudzka - określa jako Baala.

@Flypho: Tomasz z Akwinu to nie po prostu plagiator Arystotelesa. Wzniósł do niego choćby ważne, a nieznane wcześniej w arystotelizmie, rozróżnienie między istotą, a istnieniem.
@Trybun_Plebejski: Czytanie całej "Sumy teologicznej" (34 tomy!) mija się z celem, chyba, że ktoś mocno interesuje się historią teologii chrześcijańskiej. Jeśli ktoś chce liznąć trochę Akwinaty, to lepsza jest "Suma filozoficzna".

@Crocetto: Tak.

@Fennrir

IMHO to jest akurat argument wynikający z błędu przeżywalności - ciężko powiedzieć czy inni ówcześni prorocy faktycznie byli pierwotnie gorzej udokumentowani, po prostu ich religie się nie przyjęły i pism ich wyznawców nie miał kto zachować.

Przecież judaizm rabinistyczny przetrwał do dnia dzisiejszego. Choni i Chanina ben Dosa pojawiają się jako pobożni mężowie w Talmudzie i Misznie, obrośli też legendami w późniejszej tradycji żydowskiej.Pokaż całość

@Fennrir:

Zresztą faryzejscy nauczyciele na bank byli wykształconymi i piśmiennymi osobami, po prostu nie zachowało się żadne faryzejskie Qumran (no chyba że jakimś cudem coś takiego zostanie odkryte, ale to byłaby naprawdę potężna sensacja).

W starożytności pisano głównie na papirusie. Papirusowy zwój wytrzymuje w zwyczajnych warunkach* ok. 20-30 lat, przy częstym używaniu krócej. Jeśli w tym czasie nie zostanie przepisany, szlak go i zapisany nań tekst trafia. Przetrwanie jakiegokolwiek tekstuPokaż całość

@Mercer:

Bełkot. "Adelphoi" oznacza również kuzynów. I nie rzekomo.

Ok, to przytocz mi jeden fragment z Nowego Testamentu, gdzie termin adelfos użyty jest w znaczeniuPokaż całość

@eoneon: Ogólnie cały problem z argumentacją katolickich apologetów jest taki, że mnożąc przykłady z Starego Testamentu, nie potrafią przytoczyć ani jednego z Nowego. Co więcej, nawet Biblia hebrajska, gdy używa terminu 'ach w znaczeniu "krewny", zawsze precyzuje jego znaczenie, bądź przynajmniej wynika to z kontekstu. Tak więc np. Rdz 13,8 nazywa Lota bratem ('ach, w Septuagincie adelfos) Abrahama, jednak wcześniej (11, 27) dowiadujemy się, że jest on jego bratankiem. WPokaż całość

@lukaszlukaszkk: Kwestia cudów jest dość złożone. Zgadzam się, że Jezus raczej nie wskrzeszał zmarłych, nie chodził po wodzie i nie zamieniał wody w wino. Natomiast wielu historyków uważa, że niektóre z opisywanych w ewangeliach uzdrowień i egzorcyzmów mogą opierać się na autentycznych wydarzeniach. Co oczywiście, nie dowodzi istnienia mocy nadprzyrodzonych ani tego, że Jezus był mesjaszem. Dziś wiemy, że objawy takie jak drgawki, paraliż, ślepota, utrata słuchu i mowa mogąPokaż całość

@wesolymaruda: To Ty robisz fikołki. Ewangelia Jana wspomina, że bracia Jezusa, za jego życia nie wierzyli w niego (J 7,5). Czyli nie wierząc w Jezusa byli jednocześnie jego uczniami?

@wesolymaruda: Gdzie Judasz nazwany jest bratem Jezusa? Poproszę kontakt cytat.

@wesolymaruda: Do apostołów, czyli swoich uczniów. Judasz musiał przynajmniej jakiś czas być zwolennikiem Jezusa, skoro mu towarzyszył. Z kolei o braciach Jezusa wiemy, że stale i niewzruszanie odrzucali go za jego życia i zmienili swoje nastawienie doń, dopiero po jego śmierci. Zresztą św. Paweł nigdzie nie używa wymiennie terminu brat i brat Pański/bracia Pańscy. Z wszystkich wzmianek, jakie w jego listach mamy o braciach Pańskich wynika, że chodz o jakaśPokaż całość

@yuim:

Ehrman na swoim blogu nie raz pisał, że to jest najbardziej zapalny punkt na jego wykładach gdy prowadzi je wśród studentów którzy są katolikami. Nie sprzeczności w Biblii, tylko właśnie stwierdzenie, że Jezus miał braci, bo jest ono sprzeczne z katolickimi dogmatami. No więc ja nie jestem jakoś szczególnie zaskoczony tym, że wychodki zminusowały powiązane ;P

Prawosławni, którzy z racji historycznych, mieli do czynienia z greką więcej niż katolicyPokaż całość

@wesolymaruda: A nie wymienia? ( ͡° ͜ʖ ͡°) Zobacz choćby Mk 6,3.

@Andreth:

Jeśli istotnie pochodził z Nazaretu, a nie było to jakieś przekręcenie ślubów nazireatu (skoro był uczniem Jana Chrzciciela, spokojnie mógł być nazirejczykiem). Takie przekłamanie mogło się wcześnie pojawić i wymagać "wyjaśnienia". Ale nie upieram się.

Teorię o przekręceniu ślubów nazireatu można raczej odrzucić, zwłaszcza, że badania archeologiczne dowiodły istnienia Nazaretu w czasach Jezusa. Co więcej, taki obraz tej osady, jaki z nich się wysuwa - mała mieścina z niewielkąPokaż całość

@Andreth:

Mandejczycy używają terminu Nazarejczycy do określenia swoich kapłanów, oświeconych, którzy mają wiedzę niedostępną innym, a oni przecież wywodzą swoją religię od Jana Chrzciciela.

Problem jest taki, że nasza wiedza o początkach mandaizmu jest bardzo skromna. Nie wiemy tak naprawdę kiedy i w jakich okolicznościach ta religia powstała. Nakreślenie najwcześniej historii mandaizmu jest bardzo trudne, ze względu na ubóstwo źródeł i synkretyczny charakter tego wyznania. Nie zdziwiłbym się, gdyby toPokaż całość

Skoro posługują się aramejskim, coś wydaje się być na rzeczy.

@Andreth: Niekoniecznie. Pamiętaj, że aramejski od V-IV wieku p.n.e, kiedy to stał się głównym językiem administracji w imperium perskim, był lingua franca Bliskiego Wschodu. Aramejskim można było się dogadać praktycznie wszędzie i nawet późniejsza ekspansja greki, nie wyparła go z tej roli. Dopiero podboje arabskie i postępująca arabizacja, położyła kres świetności aramejskiego. Więc z aramejskim w czasach Jezusa, to byłoPokaż całość

. Rodzina Jezusa (jak się wydaje liczna i przynajmniej częściowo aktywna wśród pierwszych chrześcijan) wiedziała w końcu, skąd pochodzi i raczej by na takie przekłamanie nie pozwoliła.

@Andreth: Do mniej więcej połowy II wieku przywódców kościoła jerozolimskiego wybierano właśnie spośród krewnych Jezusa. Bracia Jezusa odrzucający, gdy żył, po jego śmierci dołączyli do rodzącego się chrześcijaństwa, odgrywając w nim niebagatelną rolę. Wiemy, że w przypadku najsłynniejszego z braci Jezusa Jakuba, przełomowymPokaż całość

@bartolomis: Nie ma zadnych dowodow na historycznosc plag egipskich ani nawet ogolnie niewoli egipskiej, takiej jaka zostala opisana w Ksiedze Wyjscia. Pewne egipskie wplywy u starozytnych Izraelitow chocby w onomastyce sa (Mojzesz, Aaron, Miriam, Pincheas to egipskie imiona), ale mozna je calkiem zgrabnie wyjasnic bez potrzeby odwolywania sie do tej opowiesci. Natomiast z drugiej strony, wielu historykow uwaza, ze niektore z relacji o cudach Jezusa, jakie znamy z ewangelii (np.Pokaż całość

@bartolomis: Pisz troche jasniej. Kultura materialna najstarszych stanowisk identyfikowanych jako izraelskie, to wariant kultury materialnej Kanaanu poznej epoki brazu. Troche zubozony oraz z pewnymi innowacjami, ale generalnie widoczna jest ciągłosc. Nie ma w materuale archeologicznym nic sugerujacego egipskie pochodzenie Izraelitow.

@bartolomis: Fajnie, ze umiesz linkowac. Tylko szkoda, ze nie czytasz stron, ktore linkujesz. Przeczytaj co artykul, do ktorego sie odnosisz, stwierdza w rubryce Historyczność.

@LordRegis: Zadnych sporow wsrod powaznych badaczy nie ma, Carrier, ktorego cytujesz to margines marginesu, a jego pomysly pokroju celestialnego Jezusa, jeziora spermy w niebie czy sekty chrestian sa tak absurdalne, ze mozna je postawic zaraz obok grzybowych rewelacji Johna Allegro (dla niewtajemniczonych Allegro to byly badacz rekopisow z Qumran, ktory wysunal teze, ze chrzescijanstwo wzielo sie z zazywania grzybkow hallucynogennych, a Jezus byl grzybem).

@Adom007: Ja polecam naukę greki. Język dość skomplikowany, ale przyjemność czytania w oryginale Homera, Platona czy Eurypidesa, nie mówiąc już o Nowym Testamencie jest tego warta. Czytanie Biblii, a może nawet każdego dzieła literackiego w przekładzie to trochę jak całowanie panny młodej przez welon.

@robert5502: Praktycznie każdy historyk zajmujący się historią starożytną zgadza się co do historyczności Jezusa z Nazaretu. Natomiast to na ile jego obraz naszkicowany w ewangeliach odpowiada rzeczywistości, jest całkowicie oddzielną kwestię. Istnienie Platona nie implikuje tego, że jego ojcem naprawdę był bóg Apollo, jak chce legenda zanotowana przez Diogenesa Laertiosa.
@kubako: Wielu badaczy uważa, że niektóre z cudów Jezusa opisanych w ewangeliach opierają się na autentycznych wydarzeniach historycznych.Pokaż całość

@robert5502: Jaki interes ideologiczny w akceptacji historyczności Jezusa mają np. badacze żydowscy, jak Geza Vermes czy Hyam Maccoby? Albo ateiści i agnostycy jak Dominic Crossan, Bart Ehrman i Maurice Casey?
Historyczność Jezusa jest konsensusem przyjmowanych przez niemal wszystkich historyków starożytności, niezależnie od ich wiary (lub jej braku), podobnie jak teoria ewolucja jest akceptowana przez praktycznie każdego biologa, niezależnie od jego światopoglądu. Sytuacja jest dokładnie odwrotna niż opisujesz - to właśniePokaż całość

@robert5502: Jak najbardziej są dowody. Najpierw listy św. Pawła, które powstały nie później niż dwie dekady, po śmierci Jezusa i który znał osobiście Jakuba, brata Jezusa, a także jego uczniów i przyjaciół Piotra oraz Jana. Następnie Ewangelię Marka, powstałą mniej więcej w tym czasie, a także materiał określany jako Q, z którego korzystali późniejsi synoptycy (Łukasz i Mateusz). Wreszcie Ewangelia Jana, która mimo, że najpóźniejsza chronologicznie oraz prezentujące już zaawansowanePokaż całość

@Trybun_Plebejski:

Która księga Nowego Testamentu nie była spisana po grecku?

Ewangelia Marka ewidentnie jest tłumaczeniem z aramejskiego, podobne podejrzenie istnieją też co do Apokalipsy. Na zagadnieniu aramejskich źródeł Marka zęby zjadł Maurice Casey i jeśli Cię to interesuje, odsyłam do jego prac, a tak w skrócie na potrzeby dyskusji. Ewangelia Marka zawiera ogromną liczbę arameizmów oraz dziwnych sformułowań, które dadzą się wyjaśnić tylko na gruncie języka aramejskiego. Co prawdaPokaż całość

widocznie jego kuzyni czy bracia nie widzieli jego cudow, fajny jest dialog jezusa z samarytanka J 4, 5 taki nietypowy żyd zaczepia kobietę pogankę

@antektenhard: Samarytanie to nie poganie. A bracia Jezusa to zdecydowanie bracia - teoria o kuzynach stworzona przez św. Hieronima totalnie się nie klei, zresztą nawet on sam pod koniec życia się z niej wycofał.

@Trybun_Plebejski: Gorąco polecam. "Jesus of Nazareth" Caseya to jedna z najlepszych książek o Jezusie historycznym, jaką kiedykolwiek przeczytałem (zaraz obok monumentalnej pięciotomowej monografii "Marginal Jew" Meiera). Autor ma bardzo ciekawe i niekonwencjonalne do podejście do wielu zagadnień np. problemu synoptycznego (zaproponowany przez niego tzw. chaotyczny model Q, świetnie wyjaśnia podwójną tradycję oraz jest wolny od słabości klasycznego pojętego Q), kwestii cudów czy problemu genezy wiary w zmartwychwstanie Jezusa.

@tumulekl: A skąd niby to wiemy? :-)

@tumulekl: Błędne koło. Prawda jest taka, że cała ta data wzięła się z pomyłki w obliczeniach. W VI wieku Dionizy Mały postanowił obliczyć datę urodzenia Jezusa i od tej właśnie daty obliczonej przez Dionizego, liczymy naszą erą. Problem jest taki, że Dionizy pomylił się w swoich obliczeniach. Łk 3,23 podaje, że Jezus rozpoczynając działalność miał około trzydziestu lat. Dionizy. Parę wersów wcześniej (Łk 3,1) czytamy, że Jan Chrzciciel rozpoczął swojąPokaż całość