Dla historyka zajmującego się polską myślą polityczną wiek szesnasty należy do okresów szczególnych, bowiem Polacy piszący w tamtym czasie o kwestiach politycznych pozostawili po sobie nader obfity, i co najważniejsze wyjątkowo cenny dorobek doktrynalny.

Szlacheckie rodziny pielęgnowały Polską tradycję. Podwyższały poziom kultury. Poszerzały bogactwo Polski. Sprowadzały na teren kraju nieznane przyprawy, przepisy kulinarne, modę, wynalazki.Ta reprezentatywna warstwa społeczna została stłamszona i usunięta z Polski za sprawą ustroju komunistycznego.

Hrabia Jan Zamoyski w historii Zamościa i Rzeczypospolitej był postacią niezwykłą. Wyjątkowo prawy, uczciwy i szlachetny. Kochał ludzi i poświęcił dla nich swoje najpiękniejsze lata. Ponad wszystko uwielbiał Zamość, do którego zawsze chętnie wracał.

W czasach saskich nasza mentalność była inna niż dziś. Wskazuje na to choćby to według jakich kryteriów określano patriotę i zdrajcę. Kto w czasach saskich był „patriotą”, kto „zdrajcą”, inaczej rozstrzygano.

Oj, bolą panie Mikołaju kochany, bolą boki od tych wywijasów. Naturę tańca staropolskiego świetnie potrafił na przykład obserwować Jan Chryzostom Pasek w swoich spostrzeżeniach metaforycznych z pól bitewnych. I to dzięki niemu możemy sobie imaginować co właściwie się działo w tańcu.

Wielka Podróż (ang. Grand Tour) wyruszała w nią z reguły młodzież szlachecka, choć na szlakach spotkać można było też mieszczan. Celem było zdobycie wykształcenia, będącego przepustką do kariery politycznej, zawodowej, artystycznej lub naukowej, ale także praktyczna nauka języków obcych.

Do cech charakterystycznych szlachty polskiej w XVII w. należało jej warcholstwo, przesądy jak również zabobonność, które stały się syndromami powszechnymi ówcześnie żyjących ludzi. W uroczystościach i obrzędach kościelnych kult religijny łączył się z chęcią okazania przepychu.

Każdy wie, że "szlachta uciskała chłopów". Tyle, że ten aksjomat nie wyjaśnia, dlaczego chłopi po pierwszym rozbiorze Polski, obdarzeni przez austriackiego cesarza wolnością, uciekali do wciąż istniejącej Rzeczpospolitej.