Nacjonaliści byli pierwszymi, którzy rzucili otwarte wyzwanie polskiej tradycji politycznej, wrodzonej nam obojętności na nowoczesność. Jeżeli nacjonalizm był z góry skazany na porażkę, to my, współcześni Polacy, jesteśmy skazani na przyjmowanie modernizacji z zewnątrz – przyswajanie sobie lekcji dyktowanej przez kogo innego. Jeżeli natomiast mogło mu się udać, to drzwi do politycznej podmiotowości, polskiego wariantu nowoczesności, wciąż mogą być otwarte.

Ocena fołksfrontu i agentów obcych jako przeciwnika jest zagadnieniem nie wymagającym już szerszych rozważań. Istotnym jest tylko zwrócenie uwagi na stały czynnik taktyki fołksfrontu w Polsce. pozycję nieprzyjacielską można zdobyć w dwojaki sposób, bądź atakując wręcz, bądź rozkładając psychikę ludzi pozycji broniących. Fołksfront, dążąc do zawładnięcia Polską, stosuje konsekwentnie metodę rozkładu, unikając starannie bezpośredniego ataku. Rozkładanie wszelkich autorytetów ideowo-moralnych i ludzkich jest codzienną działalnością przeciwnika.

Nacjonalizm w rozumieniu większości społeczeństwa jest kojarzony z szowinizmem. Z jednej strony jest to skutek powierzchownie znanej historii ruchów nacjonalistycznych, wiele z nich w swoich postulatach i działaniu było nastawionych zdecydowanie wrogo wobec innych narodów i ich prawa do samostanowienia i odrębności. Następnym powodem do takich skojarzeń jest obecna polska rzeczywistość. Nie trudno dostrzec tu postawy szowinistyczne, skierowane szczególnie przeciwko naszym wschodnim sąsiadom, choć nie tylko.

Mimo nacisków ze strony ambasad Rosji i Stanów Zjednoczonych, a także niesformalizowanego zakazu ze strony prawicowego rządu, bułgarscy nacjonaliści przeszli w sobotę ulicami Sofii. Tradycyjnie uczcili oni pamięć gen. Christo Łukowa, zamordowanego w 1943 r. przez komunistyczną partyzantkę.

Spośród wielu wad, jakimi charakteryzuje się część współczesnych środowisk narodowych, jedną z bardziej szkodliwych jest pewna intelektualna duszność, ocierająca się nieraz o to, co sam Dmowski zwał „talmudyzmem” i przed czym przestrzegał.

Dla wielu narodowców jedynym możliwym punktem odniesienia są nauki klasyków endecji i narodowego radykalizmu. Co raczej oczywiste, jest w naszym ruchu czymś nie tylko godnym pochwały, ale i koniecznym znajomość dzieł Dmowskiego, Doboszyńskiego czy Wasiutyńskiego. Chodzi

To, że nacjonalizmy różnią się między sobą, czasami bardzo znacząco jest czymś oczywistym, ale też zarazem jest to kwestia, która rzadko zostaje poddawana zabiegom porównawczym. Ogromny wpływ na kształt konkretnej idei nacjonalistycznej ma historia danego narodu, ponieważ w sposób mniej lub bardziej świadomy jest ona widoczna nie tylko w działaniach, ale głównie w mentalności, sposobie postrzegania rzeczywistości, hierarchii wartości i poszukiwaniu własnej