Czuć chuć...

<a href="//archiwum.polityka.pl/art/czuc-chuc,380845.html" rel="nofollow">Źródło</a> <h1>Czuć chuć</h1> Człowiek, wiadomo, posiada pięć zmysłów: wzrok, słuch, smak, węch i dotyk. Sporo się ostatnio mówi o szóstym, ważnym dla naszego życia seksualnego. Narząd węchu kieruje większością naszych emocji lub podświadomych odruchów i jest też jedynym miejscem, gdzie komórki nerwowe kontaktują się bezpośrednio z otoczeniem. Mówiąc obrazowo, można go traktować jako wysuniętą z mózgu sondę wykrywającą substancje zapachowe, które często występują w stężeniu ułamka jednej części na bilion części powietrza. Zapachom od dawna przypisywano wpływ na sferę seksu. Niektóre naturalne wydzieliny ssaków, jak piżmo (produkt piżmowca indyjskiego), cybet (wytwarzany przez afrykańską cywetę), wydzielana przez kaszalota ambra czy pochodzące od bobra kastoreum od wieków uważane były za afrodyzjaki. Wchodzą one w skład perfum męskich. Zapachy te mogły ponoć wzbudzać miłość od pierwszego wejrzenia, przywracać płodność, ale też wywoływać poronienie. Literatura bogata jest w opisy wpływu zapachów na nasze uczucia wobec innych, a niektóre utwory są wręcz temu poświęcone, jak słynna powieść Patricka Süskinda „Pachnidło”. <h1>Nadzieja w nosie</h1> Po lekturze „Pachnidła” narzuca się pytanie, czy ludzie – tak jak zwierzęta – mają swoje feromony? Pojęcie to, wprowadzone pierwotnie dla owadów, oznacza środek komunikacji chemicznej pomiędzy różnymi osobnikami tego samego gatunku, działający na zasadzie odruchu bezwarunkowego. Tak właśnie samica jedwabnika wabi samca z odległości nawet 10 km. W latach 70. moment odkrycia feromonów człowieka wydawał się bliski. Za potencjalny feromon płciowy mężczyzny uważano ten sam co u świń androstenol, właśnie o zapachu piżma, wykryty w pocie człowieka (zwłaszcza pod pachą). Feromonem kobiecym mogła być natomiast wydzielana w pochwie mieszanina lotnych kwasów tłuszczowych – od octowego do walerianowego – produkowana przez tamtejszą florę, obiektywnie o raczej nieprzyjemnym zapachu; podobną przywabiającą samce mieszaninę wykryto u samic różnych gatunków małp. Inna znów hipoteza, zakładająca, że feromon pod pachą wydzielają właśnie panie, zwracała uwagę na przedstawianie kobiet z podniesionym ramieniem, tak w starożytnych posągach Wenus, jak i na obrazach nowożytnych mistrzów. Podniesione ramię miało właśnie ułatwiać rozprzestrzenianie feromonów. Kobiety reagują pozytywnie na zapach androstenolu, który jest przez nie lepiej niż przez mężczyzn wyczuwalny i w poczekalni u dentysty podświadomie chętniej wybierają krzesło z naniesioną nań niemal niewykrywalną ilością tej substancji. Hipotetycznemu feromonowi kobiecemu przypisywano zazwyczaj działanie wyzwalające, czyli efekt polegający na natychmiastowym wybuchu uczuć u panów. Feromon męski mógłby natomiast modyfikować reakcje w organizmie kobiety, co powodować miało przyspieszenie dojrzewania, synchronizację owulacji, sterowanie płodnością, wreszcie przywiązanie i wzbudzenie uczucia. Stwierdzono również komunikację chemiczną między kobietami (synchronizacja okresów menstruacji dziewcząt w akademikach) oraz wzajemne rozpoznawanie się matki i niemowlęcia po zapachu. Niektóre eksperymenty nie potwierdzały jednak tych hipotez, a perfumy z androstenolem nie okazały się też przebojem. Przełom nastąpił w latach 90. wraz z ogłoszeniem wyników badań zespołu Davida Berlinera, amerykańskiego profesora anatomii, który opatentował i uruchomił produkcję wielu specyfików. Wszystko zaczęło się od ponownego odkrycia narządu lemieszowego u człowieka – po obu stronach przegrody nosowej, około 2 cm od nozdrzy, w zupełnie innym miejscu niż główny narząd węchowy. Do niedawna uważany był za występujący sporadycznie organ szczątkowy, bardziej rozwinięty tylko u płodów, ostatnio jednak odnaleziono go u większości dorosłych ludzi. Narządu lemieszowego nie dostrzegano wcześniej, gdyż wlot prowadzącego do niego kanału ma średnicę 0,1–0,5 mm, trudny więc jest do zauważenia gołym okiem, widać go natomiast pod mikroskopem. Narząd składa się z krótkiego kanału zakończonego nabłonkiem przypominającym węchowy. Choć nie udało się jednoznacznie potwierdzić obecności nerwu łączącego ten organ z mózgiem, grupa Berlinera utrzymuje, że może to być nieodnaleziony dotąd u człowieka nerw krańcowy, hipotetycznie połączony z podwzgórzem. Berliner stwierdził niewątpliwą reakcję organizmu na pewne substancje wprowadzone w bezpośrednie pobliże narządu lemieszowego. Substancje owe nazwał womeroferynami (od vomeronasal organ, VNO – narząd lemieszowy). Feromony są szczególnym przypadkiem naturalnych womeroferyn, lecz otrzymano wiele innych syntetycznych substancji aktywnych. Pierwsze naturalne womeroferyny – steroidy wyizolowane ze skóry człowieka – wprawiły podobno w doskonały nastrój kolegów Berlinera. W wielu publikacjach pokazano, że womeroferyny (w odróżnieniu od odbieranych przez główny narząd węchowy bodźców zapachowych) działają wyłącznie na VNO i że sygnał przekazywany jest następnie do mózgu. Tą drogą można było wpływać na szybkość oddychania, puls i ciśnienie krwi. <h1>Mycie... szkodzi</h1> Koncepcja womeroferyn to całkiem inne podejście do hipotezy feromonów człowieka i ich zastosowania w kosmetykach. Klasyczne perfumy zawierają feromony zwierzęce – piżmo, cybet, kastoreum czy androstenol. Tak więc kobieta starannie myjąc się pozbawia się własnego naturalnego zapachu, po czym używając perfum nanosi na siebie feromony innych ssaków, a to nie musi wcale odnosić zamierzonego skutku. Poza tym naturalne ludzkie feromony są prawdopodobnie związane z białkami i ich lotność jest praktycznie żadna – seksualny feromon człowieka jest raczej kontaktowy niż przenoszony na odległość. Dla bliskości duchowej istotna jest więc i dosłowna fizyczna bliskość ciał. Berliner proponuje zatem całkowicie nową koncepcję perfum. Męskie perfumy wytwarzane w jego firmie Erox zawierają nie męski, ale kobiecy feromon i oddziaływają, jak utrzymuje, na osobę perfumującą się, a nie na ewentualnego odbiorcę (z powodu niskiej lotności, a więc niewielkiego zasięgu działania, womeroferyny są najskuteczniejsze, gdy naniesie się je na górną wargę człowieka, bezpośrednio w pobliże VNO). Analogicznie komponuje perfumy dla pań. Zadowolony jest więc nabywca perfum – wcale nie musi szukać partnera, bo już czuje się usatysfakcjonowany, zakochany, w świetnym nastroju. Perfumy Erox ukazały się w USA przed kilkoma laty, ale nie zdobyły, jak dotąd, wielkiej renomy. Berliner nie znalazł poparcia również w środowisku naukowym. Nikt bowiem nie wykazał niezbicie istnienia nerwu łączącego VNO z mózgiem. Nie jest też jasne, jaką drogą naturalny nielotny feromon człowieka dostaje się ze skóry, gdzie jest produkowany, do narządu lemieszowego. Wreszcie, jakie są struktury feromonów, których wielu nie ujawniono, zasłaniając się tajemnicą patentową. Autor koncepcji womeroferyn jest jednak pewny siebie i utrzymuje: „To działa! Udowodnijcie mi, że nie mam racji...”. Choć wciąż nie ma jednoznacznych dowodów na istnienie ludzkich feromonów, to nie można jednak tego wykluczyć. Dr hab. inż. Leszek Konopski jest chemikiem, przez wiele lat zajmował się naukowo feromonami owadów. Jest współautorem (wraz z Michaelem Koberdą) książki „Feromony człowieka. Środki komunikacji chemicznej między ludźmi”, która ukaże się niebawem. <h1>Kto czym pachnie</h1> Feromony nie tylko pełnią rolę wabików seksualnych. Istnieje wiele innych typów feromonów: alarmowe, znaczące teren czy społeczne. Niektóre z nich (feromony wyzwalające) powodują efekt natychmiastowy, inne natomiast (modyfikujące), wywołują stopniowe zmiany fizjologiczne w organizmie. Feromony owadów są najczęściej związkami chemicznymi o niewielkich cząsteczkach, u wyższych zwierząt są to zazwyczaj złożone mieszaniny (czasem zwane po prostu zapachami zwierząt) o wielofunkcyjnym działaniu, często na przykład jednocześnie seksualne i znaczące, socjalne, wyrażające dominację itp. Feromony kręgowców nie działają już tak jednoznacznie jak u owadów i nie każda wydzielina czy zapach zwierzęcia musi być koniecznie feromonem. Owady odbierają feromony za pomocą położonych na głowie anten, kręgowcom natomiast do odbioru sygnałów chemicznych służy narząd lemieszowy (VNO), wchodzący w skład dodatkowego układu węchowego. Narząd ten, odkryty w XIX w., występuje u większości kręgowców z wyjątkiem ryb i ptaków. Ulokowany jest w innej części jamy nosowej niż główny narząd węchowy i połączony często kanałem lemieszowym z jamą gębową. Dlatego ssaki kopytne, drapieżne i gryzonie, posiadające dobrze rozwinięty VNO, często wciągając powietrze unoszą górną wargę.

Komentarze (10)

najlepsze

simperium

26.11.2011, 12:18:13

Komentarz usunięty przez moderatora

zakowskijan72

26.11.2011, 09:50:50

Dlaczego to jest przeklejone? W czym oryginalne źródło jest gorsze?

reddigg

26.11.2011, 10:20:52

@eDameXxX: U mnie też :)

@zakowskijan72: Może masz tam konto i zapomniałeś ;)

26.11.2011, 10:31:54

@poznaniak:

@eDameXxX:

@reddigg: Mystery Solved. Kolejny argument za tym, by używać NoScript. Gdy zezwoliłem na wykonywanie skryptów na stronie to rzeczywiście pojawiło się to okienko.