Wśród ponad 220 laureatów nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii i medycyny przyznawanej od roku 1901 nie ma ANI JEDNEGO przedstawiciela Polski. Choć prawda jest inna: medycznego Nobla otrzymywali ludzie związani z Polską, urodzeni w Polsce, na nawet nagrodzeni w innych dziedzinach, które zmieniały historię medycyny.
Zapraszam serdecznie na nasz kanał podcastowy. https://open.spotify.com/show/...
Nazwisko pierwszego Polaka z nominacją dotarło do Sztokholmu już w roku 1911 r. Był nim Napoleon Cybulski, odkrywca adrenaliny, twórca endokrynologii. Profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego był nominowany później kilka razy, ale nie otrzymał nagrody. Podobnie jak prof. Rudolf Weigl, twórca szczepionki na dur plamisty. W latach 1930-1939 nie był nominowany do niej tylko w jednym roku. Zatrudniony w czasie okupacji przez Niemców do badań nad tyfusem nie podpisał reichlisty i pomagał w czasie okupacji Polakom i Żydom za co Instytut Yad Vashem pośmiertnie przyznał mu medal Sprawiedliwego wśród Narodów Świata. Nie otrzymał jednak nagrody, na którą zasłużył najbardziej, czyli medycznego Nobla. Za wynalezienie szczepionki przeciwko tyfusowi plamistemu mógł być nominowany w roku 1946, ale nie chciał współpracować z władzą ludową. W PRL robiono wszystko by zapomnieć o jego wojennej pomocy ludziom i naznaczono go jako kolaboranta i Niemca. Tylko, że prof. Weigl odmawiał okupantom prestiżowych stanowisk mówiąc „Ojczyznę wybiera się jeden raz. Ja dokonałem wyboru w roku 1918”.
![595870795a67514541424578_1664616667fq8pZy2KVrOGuzHV1lJtLl.jpg](https://www.wykop.pl/cdn/c0834752/595870795a67514541424578_1664616667fq8pZy2KVrOGuzHV1lJtLl.jpg)
Skoro mowa o Niemcach, to wcześniej nagrodę Nobla otrzymywali znani naukowcy, którzy urodzili się i pracowali na ternach dzisiejszej Polski. Pierwszy w historii medyczny noblista z 1901 r. Emil Adolf von Behring urodził się w Iławie, Paul Ehrlich (odkrywca Salwarsanu, laureat z 1908 r.) w Strzelinie. Jeden z najważniejszych naukowców w dziedzinie bakteriologii Robert Koch (laureat 1905) swoje pierwsze odkrycia realizował z kolei jako prowincjonalny lekarz w wielkopolskim Wolsztynie.
Oczywiście jednym z najważniejszych odkryć związanych z medycyną za które nagrodę w dziedzinie fizyki otrzymała Maria Skłodowska-Curie było określenie właściwości promieniotwórczych radu (nagroda w roku 1903). Później Polka założyła francuski Institut du Radium będący kuźnią noblistów, miejsce kolejnych przełomów w dziedzinie medycyny i leczenia nowotworów.
Polacy w pierwszej połowie XX wieku mieli także inne osiągnięcia związane z historią medycyny. Ludwik Hirszfeld zdobył międzynarodową sławę dzięki odkryciu przyczyn konfliktu serologicznego pomiędzy matką a płodem. Zaproponowany przez niego sposób oznaczania grup krwi jako 0, A, B, AB przyjęty został na całym świecie. Odtąd transfuzje nie były już loterią. Kazimierz Funk jest autorem terminu „witamina” (łac. vita – życie, amina – związek chemiczny zawierający grupę aminową), który wprowadził w 1912 roku. To dzięki Polakowi znamy dziś pojęcie witamin. Niestety obaj pomimo nominacji nie zostali uhonorowani nagrodą za przełomowe odkrycia.
Na liście medycznych noblistów nie ma żadnego obywatela Polski, ale nie oznacza że nie ma tam Polaków. Tadeusz Reichstein urodził się w 1987 roku we Włocławku w zasymilowanej rodzinie żydowskiej i do końca życia czuł się związany z Polską, choć miał paszport szwajcarski. W 1933 zsyntetyzował kwas askorbinowy (niezależnie od W.N. Hawortha), w 1936 wyizolował kortyzon, wyizolował również inne hormony kory nadnercza. Za prace dotyczące chemicznej struktury i biologicznego działania hormonów kory nadnercza otrzymał Nagrodę Nobla w roku 1950.
Jeszcze ciekawsza jest biografia laureata nagrody z roku 1977, twórcy przełomowych odkryć z dziedziny neuroendokrynologii, Amerykanina Andrew Schally’ego. Andrzej Wiktor Schally jest urodzonym w roku 1926 w Wilnie synem przedwojennego generała Wojska Polskiego Kazimierza Schally’ego. We wrześniu ich rodzina ewakuowała się z Polski, a Andrew ukończył studia w Londynie, a następnie pracował w amerykańskich instytucjach badawczych. Nie zapomniał jednak o Polsce, miał udział w uratowaniu Pomnika Katyńskiego w Jersey City. W 2022 roku został odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski.
Jeżeli chcecie posłuchać o przełomowych odkryciach w historii medycyny, to zapraszam na odcinek, który realizowałem z @Muzeum Historii Polski z udziałem prof. Michała Kopczyńskiego. Dla fanów Historii, jakiej nie znacie informacja przedpremierowa: jeszcze w tym roku premiera książki o historii medycyny.