@Jojne_Zimmerman: @kaczor: przykład jest taki, w taki koszmarny 40 stopniowy mróz na stepie pracowałam na stogu siana wrzucając do kombajnu. Byłam cała z lodu. A ja zeszłam z kombajnu, spojrzałam na jego tryby - a mi przyszłod do głowy myśl - samokaleczenie, włożyć rękę i wrócić do ziemianki. Prawą rękę, czy lewą? Lewą, bo jestem praworęczna. Ale myślę, nie, nie poddam się - nie dam się wrogowi. KombajnistaPokaż całość

@kokosss12: Wstawimy, żeby odpowiedzieć, fragment z książki:
"W 1945, kiedy wiadomo było, żekiedyś wyjedziemy, kołchozowa władza zmieniła radykalnie swójstosunek do nas. Już nikt nie pędził nas do pracy batem, raczejgrzecznie zapraszano. (...) Doszły słuchy, że kierowcyutrudniają podróż na różne sposoby i żądają samogonki. Kupićnie ma gdzie, trzeba wypędzić swoją. Wybór, jak zwykle, pada namnie. Mam zaopatrzyć w a-----l nas i ciotkę. Procedurę znałam.Bardzo prymitywną aparaturę pożyczyłam od Bieregowych i zabrałamsięPokaż całość

@sebster1987: Wstawiamy w odpowiedzi fragment z książki, mam nadzieję, że wyczerpujący :) cz1.

ARESZTOWANIE
Po bardzo mroźnej zimienastąpiła dosyć wczesna wiosna. Intuicyjnie czuliśmy, że cośgroźnego wisi nad naszymi głowami. Wielkanoc, która w owym 1940roku wypadała 8 i 9 kwietnia była bardzo pogodna i ciepła. Okazałosię, że my, dziewczyny z sąsiedztwa, zbyt ciepło ubrałyśmy sięna rezurekcję i wracając do domu obiecałyśmy sobie w następnąniedzielę wystroić się do kościoła wiosennie.
O naiwności nasza!Pokaż całość

@sebster1987:
część 2:
WYWÓZKA
Narazie siedzimy w ciemnym wagonie gdyż małe okienka, gdzieś tam poddachem, są na głucho zamknięte metalowymi okiennicami. Kulimy sięwszyscy na pryczach, nie widząc się nawzajem. Czasami ktoś sięodezwie i znowu milczenie. Przecież się jeszcze nie znamy, niewiemy, kto jest kto i skąd pochodzi. W tej chwili dzielimy jedynieten sam los, tę samą gehennę.
Po kilku godzinach lody zostająprzełamane. Hasło daje Rutkowska z Grabowa, która nie możePokaż całość

@sebster1987:

cz3. Rano władza o nas zadbała.Zgodnie z obietnicą zaczęto wypuszczać za potrzebą. Trzeba byłokucać tutżeprzy wagonie, u stóp pilnujących nas z karabinami konwojentów.Mimo straży trzy osoby i tak uciekły: Ludwika Grygo z Biernatek,młodziutki Piotrek Jagłowski z Netty i jakaś samotna pani, chybażona wojskowego. Zapowiedziane było na samym początku, że zaczyjąś ucieczkę odpowie rodzina, jednak tym razem obyło się bezkonsekwencji. Konwojenci przeboleli starszą panią Grygo, nie mielikogo ukarać w przypadkuPokaż całość

@sebster1987:
cz4. Krysię Ellerównę nazwaliśmywkrótce naszym Słoneczkiem. Była uczennicą trzeciej klasy. Bardzoprzejęta nauką, zdolna, inteligentna, spokojna. Buzia okrągła,niebieskie oczy i dwa jasne warkoczyki. Do wagonu weszła w czarnymsatynowym fartuszku z białym kołnierzykiem, z tornistrem naplecach. Mimo wszystkich niewygód i trudności zawsze pogodna,uśmiechnięta, pochłonięta nauką. Sama sobie zadawała lekcje, apotem sumiennie je odrabiała w bardzo niesprzyjających warunkach. Wczasie jazdy czytała, uczyła się tabliczki mnożenia i wierszyków,które później nam deklamowała. Każdy postójPokaż całość

@campleo: Rezerwę miałyśmy względem Rosjan i radzieckiej młodzieży dowolnej narodowości. Z większością za bardzo się nie miłujemy. Młodzi skażeni są sowiecką propagandą, wciąż tylko: u nas i u nas, a my dość mamy słuchania bredni o tym, jakim to rajem jest ZSRR, jakie tu wszystko najlepsze, najświetniejsze i najdoskonalsze. A kakaja swaboda! [A jakaż wolność!], no wprost nie do opisania. Dla nas, wychowanych w wolnej Polsce, to wszystko brzmi jakPokaż całość

@MajkiGee: Długo bałam się mówić, ok 40 lat milczałam, bo był we mnie strach, że te czasy wrócą i znów mnie wyślą na Syberię. Teraz mówię o tym, bo chcę, żeby nazwiska tych, którzy tam umarli nie zatarły się. Ale mówić o tym jest trudno i wielu nie chce do tego wracać. Mi, gdy długo opowiadam, śnią się te straszne czasy i, gdy mówię wywiad, to wiem, że nocą będęPokaż całość

@he_he_herbatamisiewylala: A jak on mógł wyglądać, czy zima czy lato (latem lżej, jeśli nie byo upałów +40). Pobódka rano, brygadzista koniem podjerzdżał pod okno i krzyczał - Wiktoria, do roboty, Czy jadłaś, czy nie jadłaś, nikogo nie obchodziło, trzeba było wstać. Szło się na tą roboę a ta zazwyczaj była bezsensowna. Cały dzień na pracy, która nic nie dawała. A potem (dobrze, jak się pracowało przy zborzu, bo mozna byłoPokaż całość

@Smieszek_poza_kontola: Babcia serdecznie dziękuje :)

@Pietrek1987: Na wywózce sowieci też tego życzyli, ale nic z tego nie wyszło. Pozdrawiam :)

@mrblue: Różni byli ludzie i często w tych trudnych warunkach solidarność była jedynym sposobem na przetrwanie. Ja do dziś mam Rosjan przyjaciół. Po prostu Polakom bardziej ufaliśmy, bo nie zdarzały się wśród nas wypadki denuncjacji, a Rosjanie potrafili donieść. Mnie zdradziła rosjanka. Ale i inna rosjanka pomogła przeżyć, ucząc jak radzić sobie w tych trudnych warunkach.

@ateibok: Wilków była masa, podchodziły pod okna i zawodziły. Zdarzało mi się też przed nimi uciekać.
A co jedliśmy, kradzione zboże, kradzione kartofle, obierki od ziemniaków (sypaliśmy je na płytę i jedliśmy jak teraz chipsy), zioła, pieczarki, bo rosły na stepie. Parę razy ukradłam śmietanę, gdy wodziłam ją wozem do innej wsi do skupu. Czasami gotowaliśmy zupę na obierkach i łupinach z przenicy. Gdy po pięciu latach przenieśliśmy się wPokaż całość

@mordrag: Nie, byłam z wzajemnością zakochana w chłopcu, który został wysłany na front z Armią Andersa. Kto chciał, mógłby się zabawiać - popularną zachętą do sytuacji intymnej było "dawaj, nie bajatsa", co nam, Polkom, wychowanym w poczuciu, że wzajemna bliskość powinna cokolwiek znaczyć, nie odpowiadało.

Wspomniała Pani o Niemcach nadwołżańskich, chyba właśnie w takim kołchozie Pani przebywała, to chyba lepiej, bo w Rosyjskich kołchozach chyba mniej gospodarności było, i tymsamym dużo gorzej.

@Melodykop: Tak, grzebanie zmarłych to bolesny temat. Ludzie umierali wskutek epidemii malarii i czerwonki, niedożywienia, wycieńczenia, chorób, z którymi przyjechali jeszcze z Polski, a których nie było czym leczyć. Jeśli umierali wśród bliskich, to rodzina zdobywała deski, by zbić trumnę i robiła wszystko,Pokaż całość

@elliaee: W niemieckim faktycznie było lepiej, ale na początku. Gdy wybuchła wojna rosyjsko-niemiecka, to śrubę przykręcono i nam. I wtedy zaczęło się nam dziać na prawdę źle. Uznano nas za wrogów, a wroga trzeba gnębić.

@wderus: "Trudno mi odpowiedzieć na to pytanie, ponieważ nie miałam do czynienia z Niemcami jako okupantami. Na Syberii byli towarzyszami niewoli i często naszymi przyjaciółmi, ponieważ na Syberii byli dłużej od nas służyli nam radą i pomocą i dzięki nim przeżyliśmy pierwszy, najtrudniejszy okres. Z niektórymi przyjaźnię się do dziś. O tym, co działo się w Polsce podczas okupacji (o obozach koncentracyjnych, łapankach, rozstrzeliwaniach) dowiedziałam się dopiero po powrocie, gdyPokaż całość

@Melodykop: To nie byli Niemcy z Niempowołża - ci pojawili się w Kazachstanie dopiero w czasie wojny. Kołchoz zamieszkały był przez potomków osadników niemieckich sprowadzanych od czasów carycy Katarzyny w celu kolonizacji pustych przestrzeni Syberii. Otrzymywali na bardzo dobrych warunkach olbrzymie obszary ziemi i żyli na wysokim poziomie. Rewolucja odebrała im dobra i zapędziła do ziemianek.

@acarotis: A jednak było. Z faktami trudno dyskutować.

@PrezydentRezydent: 2: "Uwidim, skazał ślepoj", (Zobaczymy, powiedział ślepy). Czyli: Nie ma nic pewnego, dopiero czas pokaże.

@PrezydentRezydent: 1: Wiem, co oznacza utrata Ojczyzny i najbardziej boli mnie to, że i rządy i część społeczeństwa nie umie cenić Ojczyzny, nie umie cenić wolności. Bolą mnie kłótnie i niesnaski, Jako stara babcia, bo skończyłam 88 lat, to ja mogę już tylko myśleć, ale zmieniać musicie Wy - młodzi.

@stato: dodam jeszcze od siebie, że Babcia co miesiąc wysyła pewną sumę na rzecz Polaków na Wschodzie.

@piksel169: "Nigdy w Łodzi nie byłam. Znam wojenną historię miasta i w głowie mi się ona nie mieści, zwłaszcza historia getta. W Augustowie też było getto, także zlikwidowane. Jednak nie wiem o tym z doświadczenia, bo byłam w tym czasie na Syberi."

@lewilny_lewak: Dzień dobry, Państwo zadają pytania - a my - znaczy wnukowie - odpisujemy. Babcia umie posługiwać się komputerem, ale z powodu reumatoidalnego zapalenia stawów nie daje rady pisać na klawaturze sama. A, że język mówiony jest troche inny od pisanego, to na bieżąco poprawiamy na tyle, by łatwiej było czytać. Zapewniam jednak, że nic od siebie nie dodajemy - nie śmielibyśmy, zwłaszcza, że czytamy Babci odpowiedzi przed wysłaniem :)

@aleksandram9: "Babcia serdecznie dziękuje" :)

@TouchTheSky: Po Syberii już mogło być tylko lepiej. Lepiej, bo u siebie, na swojej ziemi, wśród swoich. Dlatego, choć nie było lekko, nic już nie było tak straszne.
Nie mam żalu do Boga, ale mam żal do ludzi. Że potrafią robić straszne rzeczy.
Ale też nie wszyscy. Na Syberii widziałam też wielu ludzi dobrych i szlachetnych: Polaków, Niemców, Rosjan. Może najmniej Rosjan, bo oni czuli się panami sytuacji.

@piksel169: "W Skierniewicach mieszkała rodzina mego Taty, tam oraz w Piotrkowie Trybunalskim znajdują sie groby Jego bliskich, dlatego tereny te nie są mi obojętne."

@lewilny_lewak: bo się nie dogadaliśmy we dwoje co do konwencji. Błażej zaczął w cytatach, ja bez, a teraz próbuujemy uzgodnić styl.

@OscarGoldman: "serdecznie dziękuję, ono najbardziej się przyda"

@Jimmy_PoP: Babcia cieszy się, że dzięki niej ktoś mógł bliżej poznać historię swoich bliskich. To był jeden z powodów jej napisania.

@rothen: "Znałam takich, co wierzyli, że ustrój radziecki wraz z gułagami byl najlepszy na świecie. Niemal cały ZSRR w to wierzył, więc nie jest Pan w swoim poglądzie odosobniony".

@lewilny_lewak: Cieszę się, że AMA się podoba :) Babcia też, że ktoś chce jescze słuchać. Co do komunizmu/socializmu - jeśli idzie o dzisiejszą Rosję, to Babcia mówi, że nie dostrzega jakiejś wielkiej różnicy między socializmem, jeśli tak to można nazwać, jaki jest teraz, a tym, co było dawniej. I wszelkich "izmów" się panicznie boi. A co do socializmu w Polsce, to nie ma zdania. Jeśli zada Pan pytanie o jakieśPokaż całość

@TouchTheSky: Oj, tej radości z dzieciństwa nie ma. Za duża trauma. Człowiek nie jest z żelaza, nawet jeśli to udaje. Chociaż potem w życiu niewiele rzeczy mogło mnie już przestraszyć. Wszystkim, którzy narzekają na obecne warunki, zalecam miesiąc na Syberii, żeby docenili, co mają.
Teraz pozostaje strach, bo ja wiem, co to jest obecny rosyjski ustrój. A Rosja jest, mimo wszystko, potęgą.

@MUFC: "Tak samo ludzie, a i Żydzi byli wywiezieni. Z Augustowa to był pan Borowicz, właściciel młyna elektrycznego i olejarni. Potem dwaj bracia Rechtmani, którzy trudnili się handlem, który całkiem dobrze prosperował. Był żyd Abe (z Wołkowyska), który wygrywał na skrzypcach i znał tylko jedna piosenkę po polsku: "Jechał chłop na babie, baba na sienniku, siennik po podłodze, wszystko było w drodze". W naszym rejonie dyrektorem szpitala był też lekarzPokaż całość

@gizmo930: 1. Dostęp do informacji był pewnie bardzo ograniczony, ale czy wiedzieliście o umowie podpisanej przez Sikorskiego ze Stalinem, która dawała amnestie? Jeśli tak, to jak reagowali ludzie, jakie były Pani odczucia?
Tak. Na fali tej amnestii wypuszczono część więźniów, pozostałą dopiero w 1944. Ci, co opuścili obozy w 1941, zazwyczaj udawali się do Buzułuku, Czak Paku i innych miejscowości, gdzie formowała się Armia Andersa. Ci, co w 1943 -Pokaż całość

@gizmo930: 4. Czy widzi Pani jakieś podobieństwa w postępowaniu Rosji podczas wojny a obecną sprawą Ukrainy (aneksje, obrona mniejszości)?
Widzę, ale niewiele. Konsekwencja z jaką to robią, ta sama. Ale zbrodni trochę mniej i na mniejszą skalę. No i nie ma deportacji na Sybir. Może dlatego, że świat patrzy, tak nie hulają.

@gizmo930: 3. Najważniejszym celem było przetrwanie, ale czy zdarzały się przypadki, że ludzie mieli już dość i po prostu, rzucali sie na strażników z gołymi rękami? Czy zdarzały się jakieś bardziej zorganizowane akcje sabotażowe? - OK
Tam, gdzie byłam, nie zdarzały się takie akcje. Nie było sensu na tym bezkresnym pustkowiu sprzeciwiać się komukolwiek, bo za to wysyłano do łagru. A w domu zostałyby małe dzieci, na pewną głodową śmierć.Pokaż całość

@gizmo930: Pamiętam jedną akcję zorganizowanego oporu, kiedy nasze matki nie chciały przyjać sowieckiego obywatelstwa. Zamknięto je w kołchozowej switlicy i zapowiedziano, że nie wrócą do dzieci, zanim nie podpiszą zgody. I co miały zrobić?
Owszem, kiedy kazano nam pracować w Boże Ciało, zniszczyłam kosiarkę, sprytnie wsadzając tam metalowy pręt. I choć kowal wrzeszczał: Ty sabotażnico!, niczego nie mógł mi udowodnić.

@Melodykop: Nikt nie odwarzył się, już łatwiej było probować kraść przenicę. Powolanie na wiki zaczęło się dopiero po naszym odjeżdzie. Każdy kołchoz musiał dać parę osób na straszenie wilków. Szedł szpaler ludzi a władza przysłała helikoptery. Ci bęblini, łomitali w co się dało (wilki na stepie były w norach) wilki wyskakiwały a ich łomotali z helikoptera.
Było też cmentarzysko bydęce, z padniętymi zwierzętami między wioskami, który odwiedzały wilki. I zPokaż całość

@gizmo930: "Mówil, że nas Zachód sprzedał, ja nie miałam siły o tym myśleć. Baliśmy się, że jak zaczniemy o tym mówic, to zawrócą nas z powrotem. Nie przywitano nas w Augustowie chlebem i solą. My z Kazachstanu przyjechaliśmy goli, bosi i głodni. Siostra swoją rodzinę wykarmiła ledwo, nas nie mogli wziąć na swoje utrzymanie. Mieszkali w baraczku na tym dawnym naszym placu gdzie stał nasz dom. Dopiero nasza krewna zPokaż całość

@Windigo: Jeśli mogę Ci poradzić, to zrób wszystko, żeby Ci starczyło. Myśmy Babcię nagrywali wielokrotnie i zajeło to sporo czasu, ale było warto. Jak Babcia odejdzie nie będziesz mógł sobie darować, że nie zdążyłeś. Do dziś żałuję, że nie zdążyłam nagrać babci brata, który opowiadał między innymi taka historię: Podczas bombardowania Berlina (a zawędrował tam z Armią Kościuszkowską), alianci trafili w zoo. Widok jak z Apokalipsy. Krzyczące małpy wspinające sięPokaż całość

@Sowson: jakie dobij? Babcia pytała wczoraj, czy może nie było jeszcze jakichś pytań, na które mogłaby odpowiedzieć ;)