Z punktu widzenia szablonowych kryterjów estetycznych, są kraje piękne i kraje brzydkie. Gdy jednak człowieka wiąże z ziemią poczucie narodowe, gdy chodzi o jego ziemię, wtedy monotonne piaski i nagie skały wydają się czemś pięknem, do czego jest się przywiązanym, za czem się tęskni na obczyźnie wśród najwspanialszego otoczenia i najlepszego klimatu. Literatura i poezja często wyrażały ten motyw. Niema przywiązania do ziemi koczownik, który z łatwością przenosi się z miejsca na miejsce.*: Dla przeciętnego Żyda las jest przedewszystkiem tem, że daje się wyciąć i spławić. Ale im naród na danej ziemi dłużej siedzi, tem mocniej w nią wrasta. Albowiem krajobraz — to nietylko przyroda, to także historja, to owoc pracy pokoleń. Kawał muru, który jest pamiątką historyczną, nie jest zwyczajnym kawałem muru — jest skarbem narodowym. Świadomość, że na tej ziemi żyło wiele pokoleń narodu, że o nią krew przelewali, nadaje tej ziemi szczególną wartość. Poezja często w ten ton uderza, bo on głęboko tkwi w duszy cywilizowanego człowieka. Rudyard Kipling w Puck of Pook’s Hill tak pisze:

See you our little mili that clacks,

So busy on the brook?

She has ground her coon and paid her tax

Ever since Domesday Book...

Ostatnia walka o wolność, będąca właściwie tylko negacją niewoli w przeciętnych swoich

przedstawicielach, skończyła się klęską. Po niej zapanowała negacja walki, a więc negacja negacji,

wspierająca się hasłami pracy ekonomicznej itp., nie mającymi nic wspólnego z szerszą myślą

narodową. Ale naród współczesny, zwłaszcza zaś naród, podlegający tak szybkiej jak nasz

przeróbce wewnętrznej, nie może długo żyć bez aspiracji, bez myśli przewodniej, przyświecającej

wszystkim jego pracom i walkom, bo warunki polityczne do nieustannej walki w takiej lub innej

Czy etyka społeczna wymaga od narodu altruizmu wobec innych członków społeczności międzynarodowej? Gdyby obcowanie ich wzajemne doszło do tego stopnia solidarności, wspólności interesów i organizacji, że narody Europy utworzyłyby jedne Stany Zjednoczone, dbanie o dobro całości zbiorowej, czuwanie nad interesami wspólnymi skonfederowanych byłoby obowiązkiem wszystkich części składowych. Ale i wtedy nawet odbywałoby się w imię samowiednego ich egoizmu, w imię szerzej pojętego interesu własnego. Altruizm wobec całości poczyna się nawet nie na gruncie związku państw sfederowanych dzięki tożsamości ich potrzeb, wspólności wrogów i jedności dążeń, ale dopiero na gruncie państwa związkowego, w którym części składowe służą już bezpośrednio interesom całości.

Dziś pierwsza nawet z tych form organizacji międzynarodowej należy do dziedziny ideologicznych mrzonek, cóż mówić o drugiej!