Trwa druga wojna światowa. Szwajcaria w tym czasie jest państwem neutralnym, ale otoczonym przez okupującą Europę III Rzeszę i Włochy. Tutejsze banki bezpiecznie przechowują także i niemieckie aktywa. Tu raczej nikogo nie obchodzi zbytnio co dzieje się w Europie.
![](https://wykop.pl/cdn/c3397993/2eb76d69127bd151eda253e589a3ab9d47b5eda4cca826b4d3d83aff0ebc999f,w800.jpg)
W tym jednym z najtrudniejszych momentów dla świata, znajdują się jednak nieliczni, którym nie jest wszystko jedno. Gdy już rusza machina zagłady, kilku polskich dyplomatów z ambasady w Bernie wbrew wszystkiemu i wszystkim, a także wbrew procedurom wystawia ponad 10 tysięcy fałszywych dokumentów pozwalających ratować ludzi w państwach okupowanych przez Niemcy. Paszporty krajów południowej Ameryki stały się dla kilku tysięcy z nich wizą do zachowania życia.
Przez lata po wojnie nikt nie będzie pamiętał o heroicznych działaniach Polaków. Oni sami zostali zapomniani, a nawet ludzie przez nich uratowani nie wiedzieli kto stał za ocaleniem.
Dopiero kilka lat temu ślad po działaniach tak zwanej grupy berneńskiej został odnaleziony przypadkowo przez polskiego ambasadora Jakuba Kumocha. Historię tę opisał brytyjski historyk Roger Moorhouse’a w książce “Paszporty życia” wykazując, że kilku polskich bohaterów zdobyło się na czyny, na które nie było stać całej reszty świata.
W najnowszym odcinku, który możecie już oglądać rozmawiałem z Rogerem Moorhouse, który wyjaśniał dlaczego zasadniczo Niemcy akceptowali proceder stworzony przez “Grupę Ładosia”.
- To nie do końca były fałszerstwa, to były dokumenty tworzone nielegalnie w porozumieniu z honorowym konsulem Paragwaju który nazywał się Rudolf Hügli - mówi Moorhouse. Był Szwajcarem pełniącym to stanowisko w odniesieniu do kantonów swojego kraju, bo Paragwaj nie miał placówki w Szwajcarii. Ale Hügli mógł wydawać dokumenty tego kraju. Został on zasadniczo przekupiony przez Ładosia. Pieniądze pochodziły od żydowskich organizacji i służyły produkcji dokumentów dla Żydów znajdujących się w Polsce. Zatem tu były to dokumenty nie fałszowane, ale nielegalnie tworzone. Cała operacja miała dwa oblicza. Po pierwsze Niemcy przygotowując się do Holocaustu pozbawiali swoich obywateli obywatelstwa, stawali się ludźmi znikąd, praktycznie nie-ludźmi. Niemcy mogli więc robić z nimi, co chcieli, nie obawiając się, że ktokolwiek na świecie zapyta, co się stało z takim a takim Waszym obywatelem?
I tu mając taki paszport, osoba kierowana Auschwitz i wymachiwała dokumentem przed Niemcami, mówiąc: nie możecie mnie wysłać bo jestem obywatelem Paragwaju. Zatem budziło to w niemieckim umyśle perspektywę, że gdzieś jest ktoś, kto się takim człowiekiem przejmuje. W pewnym sensie zatrzymywało to machinę Holokaustu dla tej jednej osoby. Taka była logika tego działania. Ale Niemcy gdy zorientowali się, że jest tak dużo obywateli tych krajów wśród Żydów, wykazali się ich zdaniem wspaniałomyślnie mówiąc: jest tu tylu Żydów z zagranicznymi paszportami. Wprowadzamy kategorię więźniów zwanych Żydami do wymiany. Takich więźniów było około 30 tysięcy i trzymano ich w oczekiwaniu na wymianę na Niemców znajdujących się za granicą. Z niemieckiej perspektywy to była świetna okazja. Pozbywają się Żydów i odzyskują Niemców. Tak więc niemieckie władze, Gestapo, SS, ministerstwo spraw zagranicznych i inne urzędy skutecznie wpasowują się w ten program fałszowania paszportów, ponieważ są skłonni przymykać oko na fakt, że są to fałszywe paszporty lub nielegalnie wyprodukowane paszporty.
Grupa polskich dyplomatów zorganizowała w czasie wojny ponad 10 tys. Podrobionych paszportów. Ocaliły one życie około 3-4 tysięcy ludzi.
[Zdjęcie wykonane 1 maja 1945 roku przedstawia 18-letniego rosyjskiego Żyda, więźnia obozowego, cierpiącego na czerwonkę, po wyzwoleniu obozu koncentracyjnego w Dachau, niedaleko Monachium]