Majątek 40 tysięcy hektarów, kilkanaście kopalni na Dolnym i Górnym Śląsku, imponujące, okapujące przepychem komnaty Zamku Książ. Daisy to była prawdziwa śląska celebrytka w wielkim tego słowa znaczeniu. Dlaczego blisko 80 lat po śmierci i 100 po rozwodzie z księciem Henrykiem von Pless hr. von Hochberg baronem zu Fürstenstein ta piękna kobieta wzbudza kontrowersje?
[spoiler: w Wałbrzychu samorządowa afera. Rada Miasta ustanowiła rok 2023 Rokiem Księżnej Daisy, ale część radnych jednej z opcji politycznych protestuje przeciwko uznaniu jej za Polkę. Według nich była do końca Brytyjką…]
Wróćmy zatem do początku, kim ogóle była zjawiskowa Daisy, pani na Zamku Książ?
Mary Theresa Olivia Cornwallis-West bo tak nazywała, pochodziła z arystokratycznej rodziny z Walii. Jej brat George był zresztą pierwszym mężem Jennie Jerome, późniejszej matki Winstona Churchilla. 18-letnia Daisy w 1891 r. poślubiła starszego od siebie majętnego księcia Hochberga. Majątek dolnośląskiego arystokraty był wręcz niewyobrażalny, nawet w skali europejskiej Najważniejszymi częściami fortuny były m.in. kopalnie, w tym pierwsza na Górnym Śląsku w Murckach, browar w Tychach, kopalnie w rejonie Wałbrzycha i olbrzymie pola uprawne. Tuż po I wojnie światowej majątek księcia Hansa Henryka XV szacowano na 95 milionów cesarskich marek. Rocznie przynosił ponad 1 milion marek zysku. Na całym Śląsku bogatszy był tylko książę Guido von Donnersmarck.
Fortuna szczęścia nie przynosiła, bo choć Daisy zadomowiła się w Książu i wokół zamku kazała zaprojektować ogród w stylu angielskim, dość szybko zaczęła odnotowywać w pamiętnikach, że mąż jej unika, jest nieczuły i dopuszcza się zdrad. Była to kobieta wyjątkowa, wbrew pruskiemu drylowi zmniejszała dystans ze służbą, dbała o robotnicze rodziny zagłębia wałbrzyskiego. Rejon wiele zawdzięcza działalności charytatywnej i społecznej Walijki. Założyła szkoły dla kalekich dzieci oraz szkoły koronczarskie dla kobiet, a wytwory ich pracy przedstawiała na wystawach w Niemczech, Anglii i Francji, by następnie je sprzedawać. Była nietuzinkową kobietą przełomu XIX i XX wieku. Uważana za jedną z najpiękniejszych kobiet swoich czasów, była inspiracją dla malarzy i fotografów.
![595870795941634643784578_16633450294WDOwfwTcsKxQbFkOrrrnv.jpg](https://www.wykop.pl/cdn/c0834752/595870795941634643784578_16633450294WDOwfwTcsKxQbFkOrrrnv.jpg)
Po wybuchu I wojny światowej księżna zaoferowała swą pomoc jako pielęgniarka w berlińskim szpitalu, ale gdy odwiedziła obóz jeniecki została posądzona o szpiegostwo na rzecz Wielkiej Brytanii. Stała się celem ataków pruskiej prasy. Nie układało się jej także życie małżeńskie.
Po III Powstaniu Śląskim część Górnego Śląska w tym Pszczyna znalazły się w granicach Polski. Choć w trakcie powstań książę Hochberg mocno wspierał oddziały Selbstschutzu, to w 1922 roku przyjął obywatelstwo polskie i powoływał się na piastowskie korzenie rodziny (choć częściowo to prawda). W roku 1922 rozwiódł się z księżną Daisy. Księżna zatrzymała willę na francuskiej Riwierze i rezydencję w Monachium. Była nadal niezwykle popularna. Dwa lata później podpisała… kontrakt reklamowy. Występ w reklamie kosmetyku Mercolized-Wax przyniósł jej fortunę.
Hochberg kilka lat później ożenił z Hiszpanką Klotyldą de Silva y Gonzales de Candamo. Młodsza o 37 lat (!) małżonka uwiodła mu syna Bolka (zresztą całą historię doskonale zilustrował Filip Bajon w serialu z roku 1986 „Magnat”, gdzie Hochberga gra Jan Nowicki, Bolka – Bogusław Linda, a Daisy Maria Gładkowska).
Zakończyło się to ogromnym skandalem i rozwodem. Zresztą ów wyrodny syn Bolko ogólnie był postacią tragiczną. W 1936 został aresztowany przez Gestapo w Gliwicach za malwersacje finansowe i pobity. Daisy próbowała go wykupić naszyjnikiem z pereł. Zmarł po zwolnieniu z aresztu, a jego ojciec w roku 1938 w Paryżu. Daisy przed wojną wróciła do Książa.
Podczas II wojny światowej Daisy została z polecenia Niemców eksmitowana z p. Później zamieszkała w Wałbrzychu przy Friedlandstrasse i zmarła w czerwcu 1943 roku. Grób Daisy w mauzoleum Hochbergów w Książu został splądrowany przez Armię Czerwoną, która 8 maja zajęła miasto. Bardzo ciekawe są wojenne losy innych synów Daisy. Jan Henryk XVII internowany po wybuchu II wojny światowej w Anglii wstąpił w końcu do armii brytyjskiej jako żołnierz oddziałów samoobrony. Jego młodszy brat Alexander hrabia von Hochberg, baron zu Fürstenstein, V książę von Pless wyjechał z Polski w 1939 roku i zaciągnął się do Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, jako Aleksander Pszczyński. Brał udział w bitwie pod Monte Cassino.
Co zatem wzbudziło tak wielkie kontrowersje na sesji rady miasta Wałbrzycha...
Otóż dylemat narodowościowy: czy Daisy była Polką, tzn. czy miała obywatelstwo polskie pod odzyskaniu przez nasz kraj niepodległości? Jak podała Fundacja Księżnej Daisy von Pless, księżna umarła mając obywatelstwo polskie. Przyjęcie przez księcia Hochberg von Pless i jego rodzinę obywatelstwa Rzeczypospolitej spotkało się w 1922 roku z krytyką prasy niemieckiej. Ponadto po rozprawie rozwodowej Jana Henryka XV i Daisy w Berlinie, księżna utraciła swoje obywatelstwo niemieckie, ale zachowała polskie. Część radnych z Wałbrzycha protestuje jednak przeciwko uznawaniu Daisy za Polkę w czasie przyszłorocznych obchodów 150 rocznicy jej urodzin i 80. śmierci.
Przy okazji: jeżeli ktoś jest zainteresowany tematem śląskich rodzin magnackich, jak powstawały pierwsze kopalnie i huty, a Ślązacy stawali się górnikami to zapraszam na jeden z odcinków poprzedniego sezonu podcastu, gdzie opowiada nam o tym prof. Ryszard Kaczmarek.
Komentarze (2)
najlepsze
Do plajty Hochbergów jednak się przyczyniła.