Wycieczka po Roztoczu Wschodnim
Siedliska – Prusie – Werchrata – Horyniec Zdrój – Radruż.
24,2 km.
https://www.google.pl/maps/dir...
Siedliska - wieś w Polsce, w województwie lubelskim, powiat Tomaszów Lubelski, gmina Lubycza Królewska.
Położone na pięknym Roztoczu Wschodnim w dolinie Prutnika - prawego dopływu Sołokiji.
Są najdalej na południe wysuniętą wsią województwa lubelskiego (50°15′ 55" N).
Wieś powstała prawdopodobnie w XV w. jako zaplecze grodu i początkowo nazywała się Stare Hrebenne - wieś wzmiankowana była
w 1531 roku. Gród został zniszczony przez Tatarów na przełomie XV i XVI w.
Istniał tu dwór. Legenda głosi, że do budowy dworu wykorzystano piasek z kurhanu – mogiły kryjącej prochy poległych w okresie wojen.
W związku z tym, we dworze działy się dziwne rzeczy – straszyło. Budynek starego dworu został rozebrany na polecenie
księcia Pawła Sapiehy na początku XX w. I z tego materiału wybudowano cerkiew.
Wśród miejscowej ludności przekazywana jest też legenda, jakoby hetman Sobieski, po skończonej bitwie z Tatarami w 1672 r.
odpoczywał w cieniu siedliskich dębów.
Od połowy XV w. przez kilkaset lat dzierżawcami tutejszych ziem królewskich, zwanych dobrami rawskimi byli Dzieduszyccy.
Pierwszym zapisanym w dokumentach, był Jacko Dzieduszycki herbu Sas.
W XIX w. dobra rawskie były w posiadaniu Tyszkiewiczów, potem Jabłonowskich, od których odkupił je znany polityk galicyjski,
prezes Galicyjskiego Towarzystwa Gospodarczego, książę Adam Sapieha. W skład majątku, oprócz Siedlisk, wchodziły również
folwarki w Hrebennem, Racie i Mostach oraz obiekty w Rawie. Po śmierci Adama Sapiehy dobra rawskie odziedziczył jego syn Paweł.
Był on przyjacielem św. Brata Alberta (Adama Chmielowskiego)***, który bywał tu częstym gościem.
Córka Pawła Sapiehy, księżniczka Matylda, była drugą żoną Juliusza Osterwy - (bratanicą ks. arcybiskupa krakowskiego Adama Stefana kardynała Sapiehy.)
Osterwa miał z nią córkę Marię.
Ostatnim właścicielem Siedlisk przed wojną był syn Pawła, także Paweł.
W 1939 roku majątek księcia Sapiehy zajęła Armia Czerwona, z krypty wydobyto i zbezczeszczono zwłoki księcia Pawła Sapiehy.
Obecnie jego ciało, znajduje się w skromniej mogile na miejscowym cmentarzu.
W XIX w. Siedliska były znanym ośrodkiem garncarskim. Wydobywano tu glinkę do produkcji fajansu i wyrobów kamionkowych,
wykorzystywaną w tutejszej fabryce naczyń, oraz w manufakturze ordynacji zamojskiej w Tomaszowie Lubelskim.
Na początku XX w. na rzece Prutnik zbudowano elektrownię wodną, która zasilała dwór i folwark.
Zabytki:
Kościół w Siedliskach
Murowana cerkiew greckokatolicka pw. św. Mikołaja, ufundowana przez Pawła Sapiehę w 1901 r. na miejscu poprzednich, drewnianych.
Zbudowana jest na planie krzyża greckiego z centralną kopułą na bębnie nad skrzyżowaniem naw.
Wewnątrz wiele elementów wyposażenia z poprzedniej cerkwi, m.in. ikonostas z przełomu XVII i XVIII w. Obok cerkwi, drewniana dzwonnica z 1834 r.
Murowany kościół pw. Matki Bożej Nieustającej Pomocy z 1903 r. ufundowany przez Pawła Sapiehę.
*** Adam (Brat Albert) Chmielowski - Adam Hilary Bernard Chmielowski - malarz, krytyk i teoretyk sztuki reprezentujący w latach 1870.
nurt realizmu; w latach 1880. jego twórczość antycypowała symbolistyczne tendencje w sztuce polskiej. Urodzony w 1845 w
miejscowości Igołomia k/Miechowa, zmarł w 1916 w Krakowie.
Siedliska - Muzeum Skamieniałych Drzew.
https://www.google.com/maps/pl...
Osobliwością Siedlisk jest największe w Polsce skupisko skamieniałych pni drzew - największe skupisko skamieniałych drzew w Polsce, a jedno z
większych w Europie. Skamieniałe pnie drzew trzeciorzędowych (powstały 13-14 mln lat temu). Waga najcięższego ze znajdujących
się okazów w muzeum dochodzi do 500 kg. Skamieniałe drzewa od 1995 roku są objęte ochroną prawną.
Muzeum Skamieniałych Drzew powstało w budynku po byłej szkole podstawowej, a jego otwarcia dokonano 21 czerwca 2003 r.
Mieszkańcy Siedlisk w ramach czynu społecznego przebudowali i odnowili obiekt, przystosowując go do umieszczenia w nim muzealnych zbiorów.
Prusie
https://www.google.com/maps/pl...
Wieś w powiecie lubaczowskim, w województwie podkarpackim. Najbardziej wysunięta na wschód. Słońce wschodzi tutaj około 10 minut
wcześniej, niż w zachodnich krańcach województwa podkarpackiego.
Położona w dolinie Górnej Raty. W Prusiu znajduje się drewniana cerkiew, pw. Narodzenia NMP, która zbudowana została w 1887
roku, chociaż inne źródła podają, że w latach 1889-1899, poprzednia została rozebrana.
Prusie wchodziło w skład greckokatolickiej parafii w Werchracie.
Użytkowana obecnie jako kościół katolicki i jako świątynia grekokatolicka.
Werchrata
https://www.google.com/maps/pl...
Werchrata - wieś w województwie podkarpackim.W latach 1977−1981 w wyniku akcji zmieniania nazw, nosiła nazwę Boguszów.
– połozona w powiecie lubaczowskim w górnym odcinku doliny rzeki Raty - dopływu Bugu, na Roztoczu Południowym.
Werchrata to jedna z największych wsi w Polsce pod względem powierzchni.
Werchrata wzmiankowana była w XII w. W źródłach z 1444 nazywana jako Vyrzchratha czyli wierchu nad Ratą. Założona na prawie wołoskim.
Na przełomie XVI i XVII w. była wsią królewską w województwie bełskim - należała do uposażenia wojewodów bełskich
Pod koniec XVIII w. Obrabiano tutaj kamienie młyńskie.
Wśród lasów rozciągających się na północny zachód od Werchraty, na jednym ze wzgórz znajdują się tajemnicze ruiny monasteru -
klasztoru obrządku wschodniego. Obok znajdziemy ruiny pustelni Brata Alberta - Adama Chmielowskiego
Pustelnia św. Brata Alberta została wzniesiona w pobliżu osady Monastyr, nieopodal ówczesnego klasztoru i cerkwi, a obecnie ruin monasteru.
Była to pierwsza pustelnia założona przez św. Alberta Chmielowskiego dla Zgromadzenia Braci Albertynów na Roztoczu Wschodnim.
Została założona u podnóża niewielkiego wzniesienia w 1891 r. po uzyskaniu zezwolenia ówczesnego właściciela majątku hr. Dębickiego.
Główny budynek pustelni został przerobiony ze stajni i wyposażony był w prymitywne sprzęty do codziennego użytku. Na zewnątrz wykopana
była studnia, a narzędzi do prac ziemnych umieszczone były w niewielkiej szopce. Całość dopełniał niewielki ogródek z warzywami oraz usypany kopczyk z krzyżem.
Pustelnia funkcjonowała do 1905 roku - do czasu kiedy została zamknięta przez nowego właściciela majątku.
Obecnie z pustelni pozostały jedynie fundamenty i zakryta studnia.
Werchrata jest stacją graniczną o rozbudowanym układzie torowym, przez którą przechodzą dwie, jednotorowe linie kolejowe z Horyńca Zdroju na wschód, w kierunku
Rawy Ruskiej i Hrebennego – źródło https://semaforek.kolej.org.pl...
Horyniec Zdrój
https://www.google.com/maps/pl...
Od 6 lutego 1998 roku osiedle Horyńca, otrzymało status uzdrowiska i nosi nazwę Horyniec Zdrój.
Jest najbardziej wysuniętym na wschód uzdrowiskiem w Polsce.
Położony na Płaskowyżu Tarnogrodzkim, nad strumieniami Radrużką i Gliniańcem.
Pierwsza informacja o wsi, pochodzi z dokumentów z 1444 roku. Od wzmianki w dokumentach z 1531 i 1794 roku - nazwy topograficznej góra
(ukr. Hora) nosi obecna nazwę.
Tradycje lecznicze sięgają XVII, kiedy przybywał do Horyńca na polowania i kąpiele król Jan III Sobieski. Horyniec swoje znaczenie zyskał
dzięki Ponińskim. Dzięki nim, zostały odkryte i zagospodarowane źródła lecznicze w XIX w.
Urządzili pijalnię wód, oraz zakład kąpielowy.
Radruż
https://www.google.com/maps/pl...
Radruż leży na południe od Horyńca - ok. 3 kilometrów.
W dokumentach datowany jest na 1444 rok. Być może powstał nawet wcześniej.
Z zachowanych dokumentów wynika, że był osadą dość znaczącą.
Osada założona na prawie wołoskim. W XVI wieku, większość mieszkańców zajmowała się bartnictwem.
Wydobywano też kamień wapienny i wypalano wapno.
W czasie najazdów tatarskich, wieś była częściowo zniszczona, wojny kozackie i potop szwedzki też spowodowały wiele zniszczeń.
W XVIII w. istniała tu huta żelaza. Powojenne losy też nie oszczędziły Radruża, wieś została podzielona.
Jedna część - większa, jest po polskiej stronie, druga już za granicą.
Na szczęście perełka pozostała - zespół cerkiewny - cerkiew pw. św. Paraskewii. Jest to piękna modrzewiowa cerkiew grekokatolicka z 1583 roku.
Zespół cerkiewny w Radrużu, jest jednym z najcenniejszych zabytków drewnianej architektury sakralnej w Polsce.
Prawdopodobnym fundatorem był starosta lubaczowski Jan Płaza, herbu Topór.
Komentarze (2)
najlepsze