Rosyjski wulkan obudził się po prawie pięciuset latach - i widać to z orbity. 🌋

Na Kamczatce leży Kraszeninnikow, góra złożona z dwóch wulkanów. Pod koniec lipca 2025 r. w pobliskim oceanie doszło do potężnego trzęsienia ziemi; kilka dni później północny z tych wulkanów po raz pierwszy od niemal pięciuset lat zaczął wylewać lawę. Strumień lawy i odłamków płynął na wschód, a wspólny satelita radarowy USA i Indii zarejestrował serię obrazów, z którychPokaż całość

Wirus ptasiej grypy krążył między stadami bydła głównie przez transport krów, zanim go zauważono. 🧬🦠

W USA w 2024 r. H5N1 pojawił się w bydle mlecznym i wywołał największy znany wybuch tej infekcji u ssaków hodowlanych. Badacze zestawili dane o przewozach żywego bydła z historią zmian w materiale genetycznym wirusa. Wyszło, że rozprzestrzenianie między stanami najlepiej wyjaśniają ruchy bydła, a nie ptaki. Ponad 40% międzystanowych zakażeń wirusem nastąpiło przed wykryciem pierwszych przypadków, aPokaż całość

Dwie osoby z długotrwałym uszkodzeniem rdzenia odzyskały zdolność chwytania - także bez pomocy urządzenia. 🩺🛠

W badaniu wszczepiono im pod czaszkę osiem cienkich elektrod. Interfejs mózg-komputer, czyli układ czytający sygnały mózgu i zamieniający je na polecenia, sterował noszoną rękawicą, która pompuje powietrze i pomaga zacisnąć dłoń. Dwie osoby z długotrwałym uszkodzeniem rdzenia w odcinku szyjnym używały systemu w domu przez 24 i 12 miesięcy. W testach przenoszenia przedmiotów przeniesienie udawało się wPokaż całość

Odtworzone białko sprzed 160 milionów lat potrafi rozrywać błony bakterii. 🧬

Badacze porównali sekwencje laktoferyny, białka obecnego m.in. w mleku ssaków, i na tej podstawie odtworzyli w laboratorium jej wymarłe wersje, w tym przodka sprzed około 160 milionów lat. Sprawdzili, jak krótki fragment tego białka, laktoferrycyna, działa na bakterie. W miarę ewolucji we fragmencie przybywało dodatnio naładowanych i tłuszczolubnych aminokwasów. To najpierw pozwoliło mu uszkadzać błonę bakterii, a później zwiększyło skuteczność ich zabijania.Pokaż całość

Nowe ogniwo słoneczne zamienia ponad jedną czwartą padającego światła na prąd. ⚗ ⚡

W ogniwach słonecznych nowego typu warstwę pochłaniającą światło tworzy perowskit - materiał o charakterystycznej strukturze krystalicznej. Powstaje ona m.in. w dwóch etapach, a kluczowy jest pierwszy: związek ołowiu z jodem. Naukowcy zmienili jego grudki w cienkie, ustawione prostopadle igły, które działają jak szkielet dla kolejnej warstwy. Dzięki temu perowskit był bardziej jednorodny i uporządkowany. Na małej próbce laboratoryjnej uzyskali 26,94%Pokaż całość

Neandertalczyk przeżył ciężki uraz twarzy, ale zginął z przebitą łopatką. 👥🏺

W jaskini Szanidar w Iraku archeolodzy opisali nowe szczątki dorosłego neandertalczyka sprzed około 75 tysięcy lat. Należą one do grupy co najmniej pięciu osób złożonych w tym samym ciasnym miejscu, co wspiera interpretację o celowym, powtarzanym składaniu zmarłych. Kości pokazują zagojoną, poważną ranę twarzy oraz otwór w łopatce powstały tuż przed śmiercią. Jego kształt pasuje do drewnianej włóczni. To rzadka, choć pośredniaPokaż całość

Ścienne rysunki sprzed tysięcy lat mogły przetrwać dzięki cienkiej, naturalnej warstwie ochronnej. 🏺⚗

W jaskini Chauvet we Francji znajdują się jedne z najstarszych znanych dzieł sztuki. Są tak delikatne, że dostęp do jaskini jest ściśle ograniczony. Zespół opracował metodę badania malowideł za pomocą promieniowania ultrafioletowego, czyli światła niewidzialnego dla oka, które ujawnia różnice w powierzchni. Dzięki temu można zbadać obecność i rolę naturalnej powłoki ochronnej, która osłaniała rysunki przez stulecia, bez dotykaniaPokaż całość

Plaster bez nakłuwania dostarcza lek przez skórę i wspiera naprawę naczyń w cukrzycowej dysfunkcji erekcji. 🩺🛠

W badaniu sprawdzono miękki, bezprzewodowy plaster elektroniczny nakładany na skórę prącia. Zamiast wstrzyknięcia miejscowo dostarcza prostaglandynę E1, lek rozszerzający naczynia, wykorzystując maleńkie elektrody i pory w materiale. W doświadczeniach z komórkami i żywymi organizmami plaster poprawiał ukrwienie oraz naprawę naczyń, a także zmniejszał bliznowacenie tkanek. Efekt był porównywalny do klinicznie stosowanych wstrzyknięć do prącia, choć testowanoPokaż całość

Współpracujące programy sztucznej inteligencji odrzuciły własny wynik, bo sygnał zaczął dryfować. 🤖

Zbudowano laboratorium, w którym programy sztucznej inteligencji wyszkolone na tekstach pełniły sześć ról - od proponowania pytań po ocenę wyników. Agenci badali świecące defekty w diamencie, których zachowanie można kontrolować mikrofalami. Wyliczyli minimalny zestaw ustawień kalibracyjnych potrzebny do przewidzenia odpowiedzi na wybrane sekwencje impulsów. Pierwszy eksperyment pasował do przewidywań, ale powtórne pomiary odniesienia ujawniły dryf sygnału. Agenci uznali wynik za nierozstrzygający,Pokaż całość

Nawet pospolite ptaki mogą tracić ukryte bogactwo genów, choć na pozór mają się dobrze. 🌿🧬

Zespół porównał dawny i współczesny materiał genetyczny 62 gatunków ptaków śpiewających z gór Gaoligong w południowo-zachodnich Chinach. Różnorodność genetyczna, czyli bogactwo wariantów genów w populacji, spadła tam średnio o 43 - 49 proc. To więcej niż wcześniejsze szacunki i progi uznawane w ochronie przyrody. Co zaskakujące, najbardziej ucierpiały gatunki pospolite. Autorzy wiążą ten spadek głównie z fragmentacją siedlisk,Pokaż całość

Pożar miasta wytworzył dym z wyjątkowo dużą ilością ołowiu. 🌦 🩺

W 2025 r. podczas pożaru Eaton w Los Angeles badacze mierzyli na bieżąco pierwiastki w dymie. Porównali go z dymem z pożarów lasów. Dym miejski zawierał ponad 50 razy więcej ołowiu i 3 razy więcej arsenu, bo paliły się samochody, elektronika i materiały budowlane. W szczycie pożaru budynków około 7 milionów mieszkańców było narażonych na średnie dobowe stężenie ołowiu powyżej 50 nanogramówPokaż całość

Cztery przykłady w poleceniu wystarczyły, by program zaprojektował kompletny genom wirusa. 🧬🧫

Badacze sprawdzili, czy model językowy uczący się wzorów z DNA potrafi wykonać nowe zadanie na podstawie kilku przykładów, bez dodatkowego trenowania. Wystarczyły cztery przykłady, by generował białka wiążące metale, przeciwciała oraz całe genomy bakteriofagów, czyli wirusów atakujących bakterie. Dla bakteriofaga podobnego do PhiX174 program wypadł lepiej od modeli wcześniej specjalnie przygotowanych do tego zadania w komputerowych ocenach jakości i różnorodności projektów.Pokaż całość

Pozornie puste wnętrze komory wzmocniło przewodzenie prądu bez oporu w materiale. ⚛ ⚗

Naukowcy umieścili cienką warstwę nadprzewodnika - materiału, który poniżej pewnej temperatury przewodzi prąd bez oporu - w komorze zaprojektowanej tak, by wzmacniać kwantowe fluktuacje próżni. To chwilowe pojawianie się i znikanie cząstek wirtualnych, czyli „drgania” pustej przestrzeni. Porównali zachowanie materiału w komorze i poza nią. W środku temperatura, poniżej której pojawia się nadprzewodnictwo, wzrosła o maksymalnie 5,4 proc. wPokaż całość

Bezzałogowiec sam naprowadził się na lecący cel, korzystając z jednej kamery. 🤖

W symulacjach wytrenowano sieć neuronową metodą uczenia ze wzmocnieniem: program uczył się przez próby, dostając sygnały za zbliżanie się do celu. Potem tę samą sieć przeniesiono na drona ze stałymi skrzydłami. Na podstawie obrazu z jednej kamery i danych z autopilota sieć wysyłała polecenia do sterów. W symulacji wypadała lepiej niż dwa klasyczne sposoby naprowadzania w większości warunków, a w rzeczywistymPokaż całość

Postanowiłem zajrzeć głębiej pod maskę Apoteozy Wiedzy. I nawet mnie zaskoczyło, co tam znalazłem. 👀

W kolejce czeka obecnie 1256 prac naukowych z 37 obszarów wiedzy. Wbrew temu, co mogłoby się wydawać w czasach wszechobecnej sztucznej inteligencji, to nie AI dominuje w zestawieniu. Prym wiedzie medycyna (303 prace), następnie AI (137) i neuronauki (103). Co ciekawe, ponad połowa badań zahacza o co najmniej dwie dziedziny, a niemal co druga praca jest jeszczePokaż całość

Po raz pierwszy powstał trójwymiarowy obraz pola magnetycznego Słońca także poza jego widocznym brzegiem. 🔭

Pole magnetyczne to niewidzialny układ sił, który kształtuje aktywność Słońca. Dotąd mapy tego pola zwykle kończyły się na widocznej powierzchni. Zespół przygotował pierwsze globalne, trójwymiarowe oszacowania rozkładu pola również w przestrzeni poza brzegiem. To nie jest zdjęcie każdego punktu, lecz model oparty na danych i obliczeniach, więc pokazuje prawdopodobny kształt pola, a nie bezpośredni pomiar wszędzie. Dzięki temuPokaż całość

Eksperymentalna szczepionka ograniczyła ptasią grypę w wymionach krów mlecznych. 🧫🌾

W badaniu czterem krowom podano dwa zastrzyki eksperymentalnej szczepionki mRNA, czyli cząsteczki z instrukcją wytworzenia białka wirusa; cztery inne dostały sól fizjologiczną. Po siedmiu tygodniach wszystkim krowom wprowadzono do wymienia wysoce zjadliwy wirus ptasiej grypy H5N1, bo to właśnie gruczoł mleczny jest głównym miejscem jego namnażania u krów. Szczepionka wywołała przeciwciała we krwi i mleku oraz wyraźnie ograniczyła namnażanie wirusa i objawy, wPokaż całość

Ciepła woda wciska się kilometrami pod lodowiec i może podnieść poziom mórz mocniej, niż sądzono. 🌍

Chodzi o lodowiec Thwaites na Antarktydzie, którego topnienie zasila globalny wzrost poziomu morza. Modele zwykle traktują granicę między lodem opartym o dno a jego pływającą częścią jak ostrą linię. Satelity pokazują jednak, że ciepła woda morska wciska się kilka kilometrów w głąb lądu i aktywnie topi lód od spodu. Gdy badacze uwzględnili taką strefę szerokości 2 -Pokaż całość

Biel bywa złudzeniem: może powstać z mikroskopijnych porów i światła, a nie z barwnika. ⚗

Zespół z Kyoto i innych ośrodków zrobił piankę z dostępnych tworzyw: najpierw naświetlił je, potem potraktował łagodnym rozpuszczalnikiem. Materiał pęczniał i tworzył sieć mikroskopijnych porów. To właśnie te pory rozpraszają światło tak skutecznie, że powierzchnia wygląda intensywnie biało, choć nie dodano pigmentu. Ten efekt to strukturalna białość. Chropowata powierzchnia odpycha także wodę, podobnie jak liść lotosu. ProcesPokaż całość

Antybiotyki w glebie pod ryż mogą zwiększać ilość trującej formy rtęci. 🦠🌾

W 40 próbkach gleby z głównych regionów uprawy ryżu w Chinach dodano antybiotyk i po 21 dniach sprawdzono poziom metylortęci - trującej, łatwo przyswajalnej formy rtęci. Jej ilość wzrosła o 2,9 - 19,7% w porównaniu z próbami bez dodatku. Doświadczenia wskazały, że napędzają to głównie bakterie redukujące siarczany, które przekształcają rtęć w metylortęć; antybiotyk osłabiał konkurencję i sprzyjał tym bakteriom.

To ważne,Pokaż całość