Niesprawna łączność awaryjna, jeden operator na zagrożonej zaporze, brak odczytów urządzeń kontrolnych i ostrzeżenia, które nie docierały na czas. Ustalenia NIK pokazują, że podczas powodzi we wrześniu 2024 roku zawodziły podstawowe elementy systemu bezpieczeństwa Wód Polskich.
Katastrofa zapory w Stroniu Śląskim stała się jednym z symboli powodzi z 2024 roku. Wystąpienia pokontrolne NIK dotyczące RZGW we Wrocławiu i Zarządu Zlewni w Nysie pokazują jednak znacznie szerszy problem.
1. Łączność awaryjna nie działała wtedy, gdy była najbardziej potrzebna.
System cyfrowej łączności radiowej miał umożliwiać kontakt z obsługą zbiorników podczas sytuacji nadzwyczajnych, także po utracie zwykłych połączeń telefonicznych. Podczas powodzi nie zapewnił skutecznej komunikacji na zbiornikach Zarządu Zlewni w Nysie. Usterki zgłaszano już od maja 2024 roku, a wykonawcę ponaglano w kolejnych miesiącach. Jeszcze 13 września kierownictwo Zarządu Zlewni ponownie informowało, że system nie działa.
Według wyjaśnień przytoczonych przez NIK na większości obiektów w momencie oddania systemu funkcjonowało jedynie zapasowe połączenie LTE. Nie przewidziano tak dużego obciążenia sieci podczas powodzi. W Stroniu dodatkowo zalana została skrzynka teletechniczna. System przeznaczony do komunikacji w sytuacji kryzysowej nie zapewnił jej podczas rzeczywistego kryzysu. NIK wskazała, że brak łączności radiowej ze Stroniem, przy niedziałających telefonach, opóźnił przekazanie informacji o zniszczeniu zapory.
2. Na zaporze w Stroniu pozostawiono jednego operatora.
Instrukcja eksploatacji wymagała podczas akcji przeciwpowodziowej ciągłej służby i co najmniej dwóch osób na każdej zmianie. Tymczasem operator pracował sam, mimo narastającego zagrożenia. Miał jednocześnie obserwować zbiornik, kontrolować urządzenia i przekazywać informacje. Kiedy przestały działać telefony, nie mógł po prostu opuścić stanowiska i udać się do sztabu kryzysowego. NIK jednoznacznie wskazała, że nie powinno dojść do pozostawienia zbiornika pod nadzorem jednej osoby w takich warunkach. Wymagana obsada istniała w instrukcji. Na zagrożonej zaporze jej nie zapewniono.
3. Nie odczytywano piezometrów kontrolujących warunki w zaporze.
Podczas powodzi w Stroniu nie zapewniono monitorowania poziomu wody w piezometrach — urządzeniach służących do oceny warunków filtracji i bezpieczeństwa budowli. Automatyczny system pomiarowy nie został uruchomiony przed powodzią, a jednocześnie nie zapewniono skutecznego wykonywania pomiarów ręcznych. Obsługa nie została odpowiednio przeszkolona, po zmianie obudów brakowało aktualnych wysokości odniesienia do odczytów, a operatorzy wskazywali również na brak czasu wynikający z jednoosobowej obsady. Modernizacja urządzeń nie zapewniła gotowych pomiarów automatycznych, a ciągłości pomiarów ręcznych nie zabezpieczono. NIK podkreśliła, że możliwość ręcznego odczytu należało zapewnić niezależnie od niezakończonych prac.
4. Informacja o niszczeniu zapory nie została przekazana niezwłocznie.
Według NIK proces niszczenia zapory w Stroniu trwał ponad godzinę. Informacja o jego rozpoczęciu powinna od razu trafić do właściwych organów zarządzania kryzysowego oraz jednostek Wód Polskich. Tak się nie stało. Już wcześniej RZGW nie zapewnił odpowiedniego wzmocnienia monitorowania zapory i ścisłej współpracy operacyjnej z wojewodą, mimo informacji o pogarszającej się sytuacji.
Również decyzja o układaniu worków z piaskiem na koronie zapory nie została przekazana do centrum operacyjnego i Zarządu Zlewni. NIK wskazała, że działanie nieprzewidziane w instrukcji powinno zostać skonsultowane ze specjalistami odpowiedzialnymi za bezpieczeństwo zapór. Informacje potrzebne do ochrony mieszkańców nie docierały do wszystkich właściwych służb wtedy, gdy mogły posłużyć do podjęcia działań.
5. Nie wykorzystano odpowiednio czasu na przygotowanie zbiorników do przyjęcia fali.
Zastrzeżenia NIK dotyczą również gospodarowania wodą na zbiornikach Nysa, Otmuchów, Topola i Kozielno. W dniach poprzedzających kulminację nie wykorzystano możliwości znaczącego zwiększenia rezerwy powodziowej poprzez odpowiednie zrzuty wyprzedzające. Z opóźnieniem zwiększano odpływy, przez co część dostępnej pojemności zużywano jeszcze przed nadejściem największej fali. Podobne zaniechania stwierdzono na zbiorniku Mietków. NIK wskazała, że odpowiednie działania mogły ograniczyć wielkość i czas trwania odpływów przekraczających przepływy dozwolone. Sama pojemność zbiornika nie wystarcza. Trzeba jeszcze odpowiednio przygotować ją do wykorzystania.
6. Przez lata nie wykryto problemów w systemie sterowania zbiornikiem Nysa.
Dane dotyczące odpływu prezentowane przez system sterowania nie odpowiadały danym z zatwierdzonej instrukcji gospodarowania wodą. Nie weryfikowano odpowiednio rzeczywistego otwarcia urządzeń zrzutowych względem wskazań systemu. Jedna z sond znajdowała się w miejscu, w którym przy większych odpływach wskazywała zaniżony poziom piętrzenia. Brakowało również wiarygodnego sposobu ustawiania otwarcia segmentów na wypadek awarii elektroniki.
Od zakończenia modernizacji w 2016 roku nie zapewniono zatwierdzonej instrukcji eksploatacji głównej budowli zrzutowej ani zintegrowanej instrukcji całego zbiornika. Problemy ujawnione po powodzi dotyczyły więc także podstawowej wiedzy o tym, jak działają urządzenia i ile wody rzeczywiście przepuszczają.
7. Nie wykonano zaleceń dotyczących wałów, brakowało sprawnych urządzeń i aktualnych map.
Do czasu powodzi nie zrealizowano 11 zaleceń z przeglądu wału na Białej Głuchołaskiej, przeprowadzonego w listopadzie 2023 roku. Przegląd wskazywał potrzebę remontu i uzupełnienia wyposażenia przepustów. Nie zapewniono również sprawności części wodowskazów na Topoli, Kozielnie i Otmuchowie.
RZGW nie dysponował aktualnymi opracowaniami pokazującymi zasięg zalania przy zrzutach przekraczających przepływy dozwolone. Brakowało także map skutków zniszczenia zapór na części zbiorników. Instytucja odpowiedzialna za współuczestniczenie w ochronie przed powodzią nie miała kompletu aktualnych informacji potrzebnych do oceny skutków własnych działań i awarii zarządzanych obiektów.
8. Zawodziły również organizacja pracy i obieg informacji.
NIK stwierdziła niedobory kadrowe, brak obsadzenia stanowiska do spraw ochrony przeciwpowodziowej w Zarządzie Zlewni w Nysie oraz niewystarczające wyposażenie do monitorowania obiektów. Nie prowadzono wymaganych dzienników i nie dokumentowano należycie decyzji. Odstępy między meldunkami ze zbiorników sięgały od 4 do 14 godzin, mimo dynamicznie zmieniającej się sytuacji. Informacje o zagrożeniach, ewakuacji obsługi i awariach przekazywano z opóźnieniem, niekompletnie, a czasem sprzecznie. Dotyczyło to również zniszczenia przelewu zbiornika Topola.
Źródła:
- NIK — wystąpienie pokontrolne dotyczące RZGW we Wrocławiu, w szczególności s. 27–44, 58–97.
- NIK — wystąpienie pokontrolne dotyczące Zarządu Zlewni w Nysie, w szczególności s. 19–33.








Komentarze (19)
najlepsze
Bez konsekwencji dla winnych ten domument jest papierem toaletowym.
Nie ma powodu do paniki, prognozy nie są przesadnie alarmujące
LINK